sluiten Cookies

Stel uw persoonlijke cookie-instellingen in. Hou er rekening mee dat bepaalde onderdelen van NieuwsVallei.nl niet of niet optimaal zullen functioneren als u cookies blokkeert.
Lees ons cookie statement voor meer informatie.

Cookies toestaan Cookies niet toestaan

Waarom een koopzondag niet zomaar in Veenendaal wordt ingevoerd

“Voor mij is het haast stoppen of doorgaan,” vertelt Jan Davelaar over de mogelijke invoering van een koopzondag in Veenendaal. Zijn familiebedrijf is al ruim 42 jaar gevestigd in Veenendaal. De sportzaakbegon in de Hoofdstraat 95, is verhuisd naar nummer 107 en rond de eeuwwisseling verkast naar de Passage Corridor, het overdekte winkelcentrum in Veenendaal.

“Voor mij is het haast stoppen of doorgaan,” vertelt Jan Davelaar over de mogelijke invoering van een koopzondag in Veenendaal. Zijn familiebedrijf is al ruim 42 jaar gevestigd in Veenendaal. De sportzaak begon in de Hoofdstraat 95, is verhuisd naar nummer 107 en rond de eeuwwisseling verkast naar de Passage Corridor, het overdekte winkelcentrum in Veenendaal.

Gekleed in een felroze polo uit Davelaar zijn ongenoegen. “Ik vind het helemaal niets. Ik heb 42 jaar lang zes dagen gewerkt. Moet ik nu opeens zeven dagen gaan werken? Ik heb ook nog een leven. Laat de zondag een rustdag zijn.” Veenendaal moet zich blijven onderscheiden en een koopzondag hoort daar in Davelaars optiek niet bij.

Even verderop in het winkelcentrum staat Maikel van Oort in een donkerblauwe polo met rode details, omringd door stofzuigers en cartridges. Twee jaar geleden verruilde hij de Brabantse gezelligheid in Den Bosch voor het Utrechtse Veenendaal. Zes dagen in de week staat hij in de Handyman, tussen de onderdelen voor stofzuigers, cartridges en universele afstandsbedieningen. 

Zijn begintijd herinnert hij zich nog goed. In het Brabantse Den Bosch was het toch heel anders. Een koopzondag? Onbekend terrein in het gelovige Veenendaal. Maikel zette een handtekeningenactie voor de koopzondag op touw, maar al snel sneuvelde dit plan. Gelovige klanten gaven aan geen stap meer in de Handyman te zetten als de onderdelenwinkel op zondag zijn deuren zou openen.

 

Politiek

Al decennia lang zorgt de koopzondag voor kopzorgen en onrust in de politiek. Tot 1930 bepaalden winkeliers zelf hun openingstijden. Vaak hielden zij hun zaak tot laat in de avond open. Burgers konden doordeweeks en in het weekend volop winkelen. Ook op zondag. Het lijkt geweldig, maar toch schuilt er een keerzijde aan deze ruime openingstijden. Werknemers maken enorm lange dagen. Een 80-urige werkweek is niet ongewoon en vooral zelfstandigen hebben het zwaar. Het doet gemeenten besluiten om een winkelsluitingsverordening in te stellen. Hoofdstad Amsterdam loopt voorop met een verordening in 1911 en al snel volgen andere steden.

 

Winkelsluitingswet

Politiek Den Haag gaat zich pas in 1930 bemoeien met de openingstijden. Na eindeloze debatten voert minister van Arbeid, Jan Rudolph Slotemaker de Bruine van de Christelijk-Historische Unie (CHU), de Winkelsluitingswet in. Voortaan mogen winkeliers zes dagen in de week hun zaak openen. Op werkdagen tussen vijf uur ‘s ochtends en acht uur ‘s avonds en op zaterdagavond hoeven de winkels pas om tien uur te sluiten.

Deze opgelegde zondagssluiting gaat in 1934 alweer deels ten onder met een wetswijziging.  Enkele winkels mogen onder bepaalde voorwaarden toch hun winkeldeuren op de rustdag openen. Maar in 1951 is het gedaan met deze vrijheid. Het komt opnieuw tot een verplichte zondagssluiting en een beperking van de winkeltijden. Winkels moeten uiterlijk om zes uur ’s avonds dicht.

Deze verplichte zondagssluiting gaat verloren in de jaren tachtig met de introductie van de koopzondagen. Vanaf 1984 mogen winkeliers vier keer in het jaar hun deuren op zondag openen. In 1993 wordt dit uitgebreid naar acht koopzondagen in het jaar.

Winkelend publiek geniet op een dinsdag van het ruime aanbod aan winkels in de Passage Corridor

 

Koopzondagen

Met het aantreden van het paarse kabinet-Kok verandert wederom het een en ander. Voor het eerst sinds 1918 ontbreekt een christelijke partij in de regering. Het kabinet komt tot de conclusie dat de Winkelsluitingswet achterhaald is. Onder leiding van D66-minister Hans Wijers komt in 1996 de Winkeltijdenwet tot stand. Doordeweeks mogen winkels langer openblijven en jaarlijks zijn twaalf koopzondagen toegestaan. Een herziening in de Winkeltijdenwet maakt dat gemeenten sinds juli 2013 zelf mogen belissen of ze koopzondagen toestaan. Tot dusver kent Veenendaal geen koopzondag, maar is er wel veel om te doen.

Verlaten winkelstraat

De winkelstraat in Veenendaal oogt verlaten op zondag. Enkele jongeren lopen rond en nemen plaats op een bankje voor het overdekte winkelcentrum. Wat kerkgangers lopen naar de kerk. Grijze rolluiken hangen voor de in zomerse kleding gehulde paspoppen bij modeketen Esprit. In de etalage van Perry Sport hangen talloze schreeuwerige posters.“Biggest sale ever!” staat in gele vetgedrukte letters geschreven. Een kliko puilt uit van het afval. Op de grond liggen kartonnen ijsbakjes van Daisy's Ice, Coffee & More, een leeg Pall Mall sigarettenpakje en een in elkaar gedeukt Coca-Cola blikje. Veel meer is er niet te zien.

 

Gedaan met de rust

In het nabijgelegen Rhenen en Ede is het al enige tijd gedaan met deze rust. Al ging dat niet zonder slag of stoot. De gemeenteraad in Ede kon het vorig jaar maar niet eens worden en liet het komen tot een raadgevend referendum. De uitkomst was helder. Een kleine meerderheid van de inwoners van Ede stemde tegen de koopzondag. Tegenstanders van de koopzondag zijn vooral woonachtig in de omliggende dorpen, in Ede-Stad zelf stemde een meerderheid van de inwoners voor de koopzondag.

Ondanks de geluiden van de tegenstanders en de uitkomst van het referendum kwam de koopzondag er toch. Meer recent is de discussie die in Rhenen weer op gang gekomen. Momenteel mogen Rhenese winkeliers maximaal twaalf zondagen per jaar hun deuren openen, maar volgens de lokale VVD-fractie is dat te weinig. Zij pleiten in hun initiatiefvoorstel voor een verruiming van de zondagsopenstelling. Volgens het ideaal van de VVD zouden winkels elke zondag hun deuren mogen open. De gemeenteraad in Rhenen buigt zich in een extra raadsvergadering op 5 juli over dit voorstel.

 

Winkelen in de Passage Corridor is voor veel mensen een gezellig uitje

 

Verdeeldheid in Veenendaal

En ook in Veenendaal heerst er verdeeldheid. Er woedt een harde strijd tussen de voor- en tegenstanders van de koopzondag. Afgelopen april diende Kees Lochtenberg, raadslid van Lokaal Veenendaal, een amendement in om koopzondagen in Veenendaal mogelijk te maken. Op dat moment waren juist drie ChristenUnie-raadsleden afwezig. Hierdoor haalde het amendement het nipt: met zestien stemmen voor de koopzondag tegen veertien stemmen tegen de koopzondag. 

Voor fractievoorzitter Engbert Stroobosscher van de ChristenUnie kwam het als een totale verrassing. “Deze dingen kunnen gebeuren. Alleen verwacht je het niet. Zeker niet als bekend is dat je niet compleet bent”, vertelt Stroobosscher. “Ik schroom niet om het bij de eerste de beste mogelijkheid weer terug te draaien. En dat heb ik ook aan het adres van Kees Lochtenberg vermeld.” Voor Stroobosscher voelde het alsof Lochtenberg hem uitdaagde de strijd aan te gaan. “Dat doe ik normaal niet, maar in dit geval – nu het op zo’n manier gaat – wel. Bij het aanschouwen van onze incomplete fractie kon Lochtenberg ook besluiten: ik zet het nu niet door.”

Lochtenberg ziet het duidelijk anders dan CU-fractievoorzitter Stroobosscher. "Pas om 19.00 uur 's avonds informeerde de ChristenUnie de voorzitter over hun incomplete fractie. Dat deden ze pas zo laat, omdat ze vreesden voor het amendement", vertelt Lochtenberg. Ook denkt het raadslid dat niet alle leden van de christelijke partijen persoonlijk zozeer tegen de koopzondag zijn, maar wel tegen stemmen.  "Ze zijn anders bang om stemmen kwijt te raken en daarom stemmen ze maar tegen de koopzondag."

“De ChristenUnie is principieel tegen de koopzondag, maar het is voor winkels heel simpel: je moet open zijn als de consument wil winkelen”, vertelt Lochtenberg. “Je creëert zo ook werkgelegenheid, wat de taak is van de gemeente.” Stroobosscher denkt dat je dat niet moet willen. “Heel veel mensen lopen tegen beperktheden van hun lichaam of geest aan en ook in dat verband is het goed om het één dag even wat rustiger aan te doen.”

Vanwege de koopzondagen in andere Gelderse plaatsen, zoals Ede, ontstaat er volgens Lochtenberg dan ook oneerlijke concurrentie voor winkels in Veenendaal. “De omzet van winkels verschuift steeds meer van doordeweeks naar het weekend. Het is gewoon niet meer van deze tijd om een dag dicht te zijn.” Ontkennen dat hij meehelpt aan de oneerlijke concurrentie, doet Lochtenberg dan ook niet. “Ik ga zelf ook op zondag in Ede naar de Albert Heijn XL. Of naar Amsterdam bijvoorbeeld. Dat komt gewoon goed uit, want dan is iedereen vrij.”

Toch overtuigt dit de ChristenUnie niet. “We zijn allereerst uit principiële redenen tegen de koopzondag. Vanuit de Bijbel. Dan kun je dubben welke dag de rustdag moet zijn, maar door de joods-christelijke traditie is dat in Veenendaal de zondag.” Engbert Stroobosscher denkt ook dat de rustdag goed is voor de sociale cohesie. "Op zondag kun je bij elkaar op visite gaan. Dat is zeker in een steeds meer individualiserende maatschappij belangrijk.”

Lochtenberg vertelt dat zijn buurvrouw de zondagsrust erg belangrijk vindt. “Ik zal daarom op zondag nooit de auto wassen, daar heeft ze last van.” De winkels in Veenendaal liggen niet direct bij huizen of een kerk, dus zou er volgens Lochtenberg geen probleem moeten zijn. “De zondag is van ons allemaal. En winkels kunnen gewoon open als we netjes met elkaar omgaan. Winkelen en naar de kerk gaan kan prima naast elkaar.”

 

Ondernemers verschillen van mening

Eens over de koopzondag zullen de twee politici het dus niet snel worden. Ook onder Veenendaalse ondernemers lopen de meningen sterk uiteen. Anke Hendrinks is werkzaam bij de Pipoos. Een hobbywinkel waar volop kleurpotloden, kralen, papiersoorten en kleurboeken verkrijgbaar zijn. Koopzondagen in Veenendaal ziet zij wel zitten, want nu loopt ze veel omzet mis. “Op zondag lopen Veenendalers nu ergens anders rond. Mensen werken doordeweeks en daarom vormt de zondag een uitkomst om te winkelen. We moeten met de tijd meegaan.”

Hendrinks lijkt ervan overtuigd dat koopzondagen de ondernemingen in Veenendaal alleen maar ten goede komen. Dat het respectloos zou zijn om op zondag de winkels te openen, vindt Hendriks onzin. “Respect moet van twee kanten komen. Mensen mogen op zondag naar de kerk. Dan mogen wij toch ook open? Veenendalers willen simpelweg op zondag winkelen. Uiteindelijk komt de koopzondag er toch”, besluit Hendriks.

Filiaalmanager van de Kruidvat, Sanne Augustinus, denkt er niet heel anders open. “Op zondag zouden wij zeker open willen, want het verhoogt simpelweg onze omzet”, vertelt Augustines terwijl ze een rolcontainer vasthoudt. Tegelijkertijd ziet ze ook positieve ontwikkelingen voor Veenendaal als koopzondagen worden toegestaan. “In mijn optiek zal het leiden tot minder leegstand in het centrum.”

Eveline Quint staat achter de toonbank van Man of the World. In de zaak voor herenmode hangen volop blousejes en colbertjes. Een koopzondag? Quint heeft het nu liever niet. Al spelen principiële redenen geen rol. “De zondag is de enige dag waarop mijn man en ik vrij zijn. Dat is mij veel waard.” In het algemeen is Quint niet negatief over de koopzondag. Mits er iets tegenover staat. Bijvoorbeeld door dubbel betaald te krijgen op zondag. “Ik denk dat koopzondagen in Veenendaal wel wat kunnen opleveren.”  

Ook Ingrid van Zwol hecht aan haar vrije zondag. Ze is winkelmedewerker bij Euroland en is druk bezig om producten uit te pakken. Over de zondag is ze duidelijk. “Ik heb ook nog een man en kleinkinderen. Waar blijft mijn weekend als ik opeens op zondag moet gaan werken? Enkel in het weekend ziet Van Zwol haar partner, want doordeweeks werkt hij als vrachtwagenchauffeur. Haar collega’s zien koopzondagen ook niet zitten hoor”, vertelt ze. “Het is ieder geval niet een geschikt onderwerp om aan te snijden op verjaardagen”, vertel de medewerkster met een glimlach.   

Jolanda van der Vlies en Charon Hekkers van Quindici willen principieel niet open. “Wij gaan sowieso niet open op zondag. Ik denk zelfs dat we vijfenzeventig procent van de klantenkring zouden kwijtraken als we dat wel zouden doen”, vertellen ze. “Zondag is zondag.”

 

Duidelijkheid

Zowel de Veenendaalse politiek als winkeleigenaren- en medewerkers zijn dus verdeeld over de koopzondag. Vanavond beslist de gemeenteraad of de koopzondag er echt gaat komen. Nu staat het zestien stemmen voor tegen zestien tegen. Het hangt nu allemaal af van Jan Breur van de SP. Hij heeft zijn stem nog niet bekendgemaakt.