sluiten Cookies

Stel uw persoonlijke cookie-instellingen in. Hou er rekening mee dat bepaalde onderdelen van NieuwsVallei.nl niet of niet optimaal zullen functioneren als u cookies blokkeert.
Lees ons cookie statement voor meer informatie.

Cookies toestaan Cookies niet toestaan

Aantrekkelijk, schoon en... leeg, heel leeg

Het is opvallend rustig in de stad.Misschien niet zo gek ook als je ziet dat de hoeveelheid leegstaande panden het op het eerste oog bijna lijkt te winnen van het aantal panden die in gebruik zijn. Wijkverzorger Henri van Beusekom loopt dagelijks door de binnenstad van Veenendaal en hij merkt als geen ander de ontwikkeling: 'Bijna geen.' Al een langere tijd is leegstand een probleem. Elke binnenstad worstelt met de opmars van het online winkelen, maar in Veenendaal is het extra zorgelijk. Alser niks veranderd, ziet de toekomst van de binnenstad er volgens het Planbureau voor de Leefbaarheid (PBL) niet rooskleurig uit. Dit terwijl Veenendaal achtste staat op de lijst ‘Aantrekkelijke Binnensteden’ in de Retail Gemeente Atlas 2016. En met de titel ‘Schoonste Binnenstad van Nederland’ lijkt het ook niet aan de verzorging te liggen. Waar ligt het dan wel aan? Maar vooral, hoe kan het opgelost worden?

Het is opvallend rustig in de stad. Misschien niet zo gek ook als je ziet dat de hoeveelheid leegstaande panden het op het eerste oog bijna lijkt te winnen van het aantal panden die in gebruik zijn. Wijkverzorger Henri van Beusekom loopt dagelijks door de binnenstad van Veenendaal en hij merkt als geen ander de ontwikkeling: 'Bijna geen.'

Al een langere tijd is leegstand een probleem. Elke binnenstad worstelt met de opmars van het online winkelen, maar in Veenendaal is het extra zorgelijk. Als er niks veranderd, ziet de toekomst van de binnenstad er volgens het Planbureau voor de Leefbaarheid (PBL) niet rooskleurig uit. Dit terwijl Veenendaal achtste staat op de lijst ‘Aantrekkelijke Binnensteden’ in de Retail Gemeente Atlas 2016. En met de titel ‘Schoonste Binnenstad van Nederland’ lijkt het ook niet aan de verzorging te liggen. Waar ligt het dan wel aan? Maar vooral, hoe kan het opgelost worden?

     
Een schone en lege binnenstad. 

Belang

Er valt weinig te twisten over het belang van een goed draaiend winkelcentrum. De binnenstad is voor bijna alle Nederlandse gemeenten het meest toeristisch, geeft het talloze mensen werk en draagt het de hele lokale economie. 

Maar de binnensteden worden geplaagd door de groeiende leegstand, die zelfs na de economische crisis vele winkels heeft laten doen verdwijnen. De Schoenenreus, Scheer & Foppen, USG (moederbedrijf van onder meer Perry Sport en Aktiesport) en de V&D: slechts voorbeelden van de malaise in de retailmarkt. De laatstgenoemde warenhuisgigant liet dit jaar ook een groot pand achter in het winkelcentrum van Veenendaal. De V&D was lang een trekpleister van het Corridor Passage, het overdekte winkelcentrum bestaande uit zo’n 100 winkels.




Leegstand in de Corridor Passage.

De opkomst van webwinkels (met name sites zoals Bol.com die allerlei sectoren opslokken met een enorm aanbod) is een grote factor voor het omvallen van vele winkels in de binnenstad, maar het is niet de enige. Ook de stagnerende economie en de bevolkingskrimp worden vaak genoemd.

Door deze zorgwekkende ontwikkeling moeten er structurele veranderingen worden doorgevoerd door gemeenten, maar om erachter te komen wat er moet worden veranderd, moet deze vraag worden gesteld: Wat maakt de binnenstad zó belangrijk? En welke belangen zijn het belangrijkst? Als dit duidelijk wordt, dan zal het duidelijker worden welke richting gemeente Veenendaal op moet gaan.

 

‘Dit kan zo niet langer!’

Het was nooit nodig om deze vraag te stellen, maar nu de inkomsten van de winkelcentra afnemen terwijl de kosten van het aantrekkelijk houden van de binnenstad hoog blijven, zal de steun van de burgers voor het investeren in het centrum afnemen. Zo is deze week het meest gelezen artikel op de site van de Veenendaalse Krant een ingezonden brief van een bezorgde burger met als titel 'Dit kan zo niet langer!'

Machteld van Zijp hekelt de houding van gemeente Veenendaal, die trots is dat het 4,5 miljoen euro overhield aan de ontvangen WMO-gelden: 'En dat gevoel wordt nog eens versterkt als dit geld dat niet besteed wordt aan de zorg, wel aan dingen als het pimpen van het winkelcentrum en gratis parkeren besteed wordt.'

Verder in de brief gaat ze in op haar persoonlijke situatie, als moeder van een zoon met drie psychiatrische stoornissen heeft ze veel te maken met de decentralisatie van de zorg. In eerste instantie klinkt de besparing van 4,5 miljoen euro zeer positief, maar volgens Van Zijp betekent het dat de gemeente haar nieuwe taken niet voldoende heeft uitgevoerd. 'Het geld was bedoeld voor gezinnen zoals die van mij, en als de gemeente dit geld stopt in het opknappen van de binnenstad, moeten we ons echt afvragen waar we mee bezig zijn.

Prioriteiten

Samen met wijkverzorger Henri loop ik (Levi) door de binnenstad. Het is ondanks het lekkere weer erg rustig. 'Dat is niet uniek. Alleen dinsdag, als er markt is, en zaterdag zie je echt de potentie van de binnenstad.' Hij houdt de ontwikkelingen nauwlettend in de gaten. Hij heeft de afgelopen jaren geen daling gezien in de leegstand. 'Er komt eerder leegstand bij,' dat ligt volgens hem onder andere aan de pogingen de stad op te pimpen. Langs de nieuwe Brouwersgracht – één van die ‘pimp’ pogingen - staan bijvoorbeeld veel nieuwe panden die (nog) niet in gebruik zijn.  


De brouwersgracht met aan de rand veel leegstand.

De verontwaardiging van Machteld van Zijp is logisch, want is het niet een beetje tegenstrijdig om de leegstand van appartement en winkelpanden aan te pakken door nog meer panden te bouwen? De oplossing van de leegstand in Veenendaal is volgens haar dan ook niet eens heel ingewikkeld: 'De gemeente moet stoppen met bouwen, er worden alleen maar appartementen neergezet terwijl degene die er nu staan niet vol komen.'

'Veenendaal moet de ondernemers verleiden, door bijvoorbeeld de huur te verlagen.' Van Zijp ziet het belang van een goed draaiende binnenstad wel, 'Ik ga zelf ook naar de winkel om de producten even te zien en te voelen', maar de zorgtaken van een gemeente zijn nog belangrijker. Duidelijk is dat gemeenten op veel verzet kunnen rekenen als ze zo veel geld uitgeven aan het (onnodig) opknappen van het centrum, zeker als dit geld eigenlijk voor andere doelen was bedoeld.

 

Koopzondag weinig draagvlak

Een andere potentiële oplossing met zeer wisselend draagvlak is de koopzondag. Een hot-issue in Veenendaal. Henk van Blitterswijk, secretaris van het Diaconaal Platform Veenendaal, denkt niet dat de koopzondag op de lange termijn oplossing biedt. 'Sommige winkeliers zouden wellicht overstag gaan hier een poging te wagen als de koopzondag ingevoerd wordt, maar of de gewenste omzet gehaald wordt is dan nog maar ten zeerste te vraag.'

Veenendaal ligt midden in de Biblebelt, erg religieus dus. 'Slechts 18 winkeliers van de 272 (waarvan 131 hem hebben ingevuld, red.) gaven aan op zondag open te gaan.' Uit dezelfde enquête blijkt zelfs dat 72% van de werknemers niet op zondag wilt werken.  Morgenavond stemt de gemeenteraad over de koopzondag, maar of dat dan nog zin heeft… (Lees hier meer over koopzondag in Veenendaal.)

 

Verleiden ondernemers

Toch moet de gemeente iets doen om ondernemers naar Veenendaal te trekken. Huurverlaging, een maatregel die Van Zijp noemde, is voor verhuurders onaantrekkelijk, schrijft Planbureau voor de Leefbaarheid in een onderzoek van dit jaar: 'Ten eerste kan de eigenaar financieringsvoorwaarden met de bank hebben afgesproken, waarin staat dat bij een huurverlaging het onderpand minder waard is en er daarom een bepaald bedrag moet worden afgelost. Als de eigenaar dit bedrag niet heeft, is huurverlaging geen optie (Platform31 2014a).

Ten tweede zou het geldende huurrecht het voor eigenaars onaantrekkelijk maken huurverlaging aan te bieden voor individuele winkels, vooral op plekken waar ze geconcentreerd bezit hebben zoals winkelcentra.'

Het is nog maar de vraag of de gemeente überhaupt wel zo’n grote rol moet nemen bij het bestrijden van de leegstand in het centrum. Zo is het Centrum voor Lokaal Bestuur, de bestuurdersvereniging van de Partij van de Arbeid, van mening dat de provincies meer verantwoordelijkheid moeten nemen: 'De leeg gekomen panden krijgen idealiter een andere functie. De provincie Drenthe heeft onlangs 1,4 miljoen euro beschikbaar gesteld om dit wél mogelijk te maken. Winkelpanden krijgen bijvoorbeeld een woonbestemming of worden met andere panden samengevoegd tot één nieuwe winkel. De provincie kan hierbij optreden als initiator en subsidiegever voor pilotprojecten.'

Een oplossing vinden is zeker niet simpel en er is geen verrichting dat elke binnenstad in Nederland weer zal doen herleven. Elke binnenstad is anders, en daarom deelt het PBL de binnensteden in hun onderzoek ook in verschillende profielen: Bruisend in een sterke regio (A), Solide en regionaal voorzienend (B), Bekneld in een sterke regio (C), kwetsbaar en lokaal voorzienend (D) en zwak en perifeer (E). Veenendaal behoort in het laatste profiel, dat in alle indicatoren van de clusteranalyse van het PBL slecht scoort.

 

Lichtpuntje

Alhoewel Henri het zorgelijk vindt, ziet hij zeker ook wel lichtpuntjes. Als we de lange rij leegstaande panden aan de gracht voorbij zijn, komen we uit bij 'het strandje van Veenendaal.' Een grote ‘zandbak’ dat fungeert als speelplaats voor kinderen, en aan de drukte te zien met succes. Daaromheen veel zitplaats waar ouders gezellig met elkaar kletsen en daarnaast een vol terrasje met ijseters. Henri wijst naar de ijssalon (Daisy's): 'Een jonge ondernemer van 17 jaar is dat begonnen. Het is hier altijd hartstikke druk, je ziet het. In 9 weken heeft hij zijn jaaromzet al gehaald!' Hiermee lijkt het dus niet onmogelijk om in Veenendaal een leegstaand pand om te toveren tot financieel succes.

Het strandje van Veenendaal, met helemaal rechts ijssalon Daisy's. 

Waar veel pogingen vanuit de gemeente dus vooralsnog geen langdurige oplossing lijken te bieden, laat een 17-jarige ze zien dat het kan. Speciaal voor hem is de leeftijdsgrens voor vergunning voor daghoreca verlaagd door de gemeente. Waar de gemeente ondernemers moet verleiden, verleidt Thomas het winkelend publiek met zijn aantrekkelijk uitziend pand. Op de vraag wat zijn truc is, lijkt het antwoord heel simpel: 'Het verkopen van heel lekker ijs!' Alleen mensen kennis laten maken met jouw ijs (product) is lastiger. 'Het eerste wat ik deed was duizend bonnen voor gratis ijs uitdelen. Het ijs deed de rest!'


'Het moet kunnen!'

Voordeel voor potentiele ondernemers in Veenendaal: er zijn mooie panden genoeg. Maar luister eerst goed naar deze tip van Thomas: “Je moet jezelf onderscheiden, iets unieks bieden.” Ook wijst hij op details als het goed schoonhouden van je pand en de vitrine aantrekkelijk inrichten. Veenendaal staat natuurlijk ook niet voor niks in de top 10 van aantrekkelijke binnensteden. Thomas, het lichtpuntje, geeft in ieder geval een beetje hoop voor de toekomst. Een bruisende binnenstad: 'het moet kunnen!'


De succesvolle ijssalon Daisy's.

Door: Mitchell Busby en Levi van der Beek