sluiten Cookies

Stel uw persoonlijke cookie-instellingen in. Hou er rekening mee dat bepaalde onderdelen van NieuwsVallei.nl niet of niet optimaal zullen functioneren als u cookies blokkeert.
Lees ons cookie statement voor meer informatie.

Cookies toestaan Cookies niet toestaan

Longread: Geen rozen zonder doornen

Dit waren niet de krantenkoppen die je zag de afgelopen maanden. Het tegenovergestelde was te lezen en te horen over de zorg in het nieuws. De veranderingen in de zorg zorgde voor veel meer problemen en voor grote ophef in de hele zorgsector van Nederland. Er is veel onduidelijkheid over het decentraliseren van de zorg naar gemeenten en wie nu wel zijn thuiszorg behoudt en wie niet. Wat er nu wel of niet vergoed wordt, wie wel zijn baan behoudt en wie niet. Doordat elke gemeente nu zelf de zorg moet inkopen, verschilt het per gemeente wat er verandert en wat niet. Door al het negatieve nieuws lijken er bijna geen lichtpuntjes meer te zijn voor de zorg. De media geeft veel aandacht aan de doornen van de roos. Maar een roos blijft een roos, met zijn dieprode bloemblaadjes. Daarom deze verhalen vertelt door mensen uit verschillende lagen van de zorg.

“Weinig onrust over veranderingen in de zorg”, “Door veranderingen in de zorg meer duidelijkheid”, “Ouderen wachten rustig de zorghervorming af”, “Overname zorg gaat vlekkeloos”

Dit waren niet de krantenkoppen die je zag de afgelopen maanden. Het tegenovergestelde was te lezen en te horen over de zorg in het nieuws. De veranderingen in de zorg zorgde voor veel meer problemen en voor grote ophef in de hele zorgsector van Nederland. Er is veel onduidelijkheid over het decentraliseren van de zorg naar gemeenten en wie nu wel zijn thuiszorg behoudt en wie niet. Wat er nu wel of niet vergoed wordt, wie wel zijn baan behoudt en wie niet. Doordat elke gemeente nu zelf de zorg moet inkopen, verschilt het per gemeente wat er verandert en wat niet. Door al het negatieve nieuws lijken er bijna geen lichtpuntjes meer te zijn voor de zorg. De media geeft veel aandacht aan de doornen van de roos. Maar een roos blijft een roos, met zijn dieprode bloemblaadjes. Daarom deze verhalen vertelt door mensen uit verschillende lagen van de zorg.

Meneer Vroom kan niks meer zelf. Hij zit in alle stilte in de grote huiskamerstoel. Het is nog donker als een geluid de stilte doorbreekt. De groen begroeide poort zorgt voor een hoorbaar krakend geluid. Diny ten Holte is onderweg naar haar buurman Vroom. Dit is het dagelijkse ritueel van de 76-jarige vrouw.

Diny zorgt elke dag samen met haar man intensief voor hun 74-jarige buurman. De poort in de schutting hebben ze samen gemaakt om zo sneller en makkelijker bij het huis van Vroom te komen. “We willen tot het allerlaatste moment voor hem zorgen, zodat hij niet naar een tehuis hoeft”, zegt Diny. Hun buurman heeft algehele verzorging nodig. Hij kreeg de diagnose Parkinson, heeft uitgezaaide kanker en een TIA gehad. "De ene dag gaat het heel goed, de andere wat minder. Dat is heel wisselend", vertelt de behulpzame vrouw. 

Terwijl Vroom met behulp van de thuiszorgorganisatie Buurtzorg de trap afloopt, snijdt Diny zijn boterham in stukjes. De oude man uit Bennekom heeft net een kwartiertje op de hometrainer gezeten en moet heel even uitrusten. Stilzwijgend wordt het ontbijt opgegeten en heeft iedereen tijd om wakker te worden. "We hebben altijd de radio aan om de stille momenten als deze op te vullen", verklaart de oude vrouw. Na het eten is het tijd voor meneer Vroom om even een dutje te doen. In de tussentijd ruimt Diny het ontbijt af.

Terwijl Classic FM door de woonkamer schalt, tuigt de Bennekomse vrouw de kerstboom op. Vroom zit in zijn grote stoel en bekijkt via zijn helderbruine ogen hoe de boom wordt versierd. De feestdagen zijn in aantocht en er hangt een gezellige sfeer. De prachtige zelfgemaakte kerststal stond al een paar dagen eerder op.   

 


Veranderingen niet altijd rooskleurig

De ingrijpende veranderingen in de zorg zijn niet overal zo mooi dieprood van kleur zoals bij een rozenblaadje. Neem de huishoudelijke hulp: die wordt door veel gemeentes niet meer vergoed. Ouderen komen in aanmerking voor de bijzondere bijstand als ze een laag inkomen hebben en geen hulp kunnen krijgen van familie, vrienden of kennissen. Alleen dan kunnen ze terugvallen op de Wet maatschappelijke ondersteuning. Deze regelingen zijn krom voor bepaalde zorgvragers, zoals Gré Feenstra.

De oude vrouw zit ongekreukt op één van haar oranje leren stoelen. De meubelstukken accentueren de moderne inrichting van haar appartement en de vloer lijkt net te zijn gelegd. De zonnestralen belichten de kamer via de glasheldere ramen alsof die nooit een vlekje hebben gekend. Niet het beeld dat je zou vormen van een appartement van een vrouw bij wie de huishoudelijke hulp al een paar maanden is stopgezet.

De 84-jarige vrouw uit Bennekom is een aantal jaar geleden verhuisd van haar grote huis naar dit moderne appartement. Gré kreeg voorheen vier uur per week huishoudelijke hulp van thuiszorg, want ze kan helemaal niets meer in de huishouding zelf doen. “Ik ben helemaal afhankelijk van een ander”, vertelt Gré. Daarnaast krijgt ze vijf keer per week één uur verpleging voor de wond op haar rug.

Het keukentafelgesprek van de oude vrouw vond in het begin van de zomer al plaats. “Tijdens het gesprek werd er direct gezegd dat ik zelf voor mijn huishoudelijke hulp moest zorgen”, zegt Gré. “Er werd naar mijn inkomen gekeken en mijn indicatie zou gelijk vervallen.” In juli kreeg de Bennekomse twee uur per week hulp voor een rustige afbouw. “Na augustus moest ik zelf voor hulp zorgen en heb ik een particuliere hulp moeten inhuren. Het gaat echt wel oplopen per maand, maar ik maak me daar geen zorgen over. Het helpt geen zier als ik me daar zorgen over maak.”

'Ik eet mijn eigen huis op'

De bewoonster van het moderne appartement kan zich voorstellen dat de mensen die het kunnen betalen, het ook zelf betalen. “Dat vind ik eigenlijk heel normaal”, vertelt Gré. “Maar het is wel een beetje krom.” Als de 84-jarige vrouw haar vorige huis niet had verkocht en ze was erin blijven wonen, had ze een heel gewoon pensioen gehad. “Dan had ik helemaal geen eigen bijdrage of weinig hoeven te betalen voor de huishoudelijke hulp”, zegt Gré. “Dat kapitaal zit dan in dat huis. Maar nu heb ik geld en moet ik het zelf betalen. Dus ik eet eigenlijk gewoon mijn eigen huis op.”

Daarnaast denkt de Bennekomse dat er maar weinig mensen zijn die kunnen terugvallen op echte mantelzorgers die er wekelijks kunnen zijn. “Het zou stom toeval zijn als kinderen in dezelfde plaats blijven wonen als hun ouders. De meeste kinderen wapperen toch uit. Mensen kunnen zich niet in stukjes snijden. Als je jouw eigen dagtaken hebt en je moet ook nog naar jouw ouders, dat lukt nooit. Daarnaast willen mensen niet afhankelijk zijn van anderen.”
Gré vindt dat het voor de mensen zoals zij krom is. “Als je dus zelf hebt gespaard, misschien wel met veel moeite, moet je de hulp verplicht zelf betalen. Terwijl, wanneer je die moeite niet zou hebben genomen, de kans bestond dat je het gewoon vergoed kreeg.”

Ineens gaat de deurbel bij meneer Vroom. Het is een bekende van de oude man die op bezoek komt. Er wordt koffie gezet en een trommel speculaasjes wordt op tafel gezet. Het is een gezellige boel en er wordt gepraat over de kinderen en kleinkinderen. Het bezoek gaat weer weg. Diny leest een gedicht voor aan meneer Vroom. Hij wordt er rustig van en valt dan makkelijker in slaap.

Zorgen voor meneer Vroom is elke dag weer een hele dagtaak. “Om negen uur in de ochtend ben ik al bij hem om voor het ontbijt te zorgen." Toch heeft ze ook tijd voor andere dingen. “Ik doe alle andere dingen tussen neus en lippen door. Dan zet ik meneer Vroom een uurtje of twee op de stoel. Hij kijkt dan een programma, luistert naar een cd of doet een dutje. Toch ga ik steeds even kijken of het nog goed gaat”, vertelt Diny.

Elke avond heeft Diny een bijzonder moment met meneer Vroom. “Ik ga dan altijd nog even bij hem zitten. Dan spreken we de dag door of ik lees een gedicht voor. Hij vindt dat altijd zo gezellig.” Daarna komt Buurtzorg om hem in bed te stoppen. "Ik ga dan nog heel even naar boven om onze buurman een goede nachtrust te wensen en een knuffel te geven. Dan hebben we weer een goede dag gehad.” Haar man controleert de technische dingen nog even en dan gaan ze, door de poort in de schutting, naar huis. “Dan lopen mijn man en ik samen terug het pad af, naar huis en slaat hij een arm om me heen. Het is gewoon geweldig dat het zo gegroeid is en dat wij dit samen mogen doen."

'Laten we samen de kar trekken'

Meneer Vroom heeft een zware tijd achter de rug. “Zijn vrouw was tijdens hun 40 jarige huwelijk manisch depressief. Hij kwam bij ons met zijn zorgen en toen hebben wij gezegd: ‘Laten we samen de kar trekken.’ Ik heb hem heel veel geholpen met zijn vrouw. Toen zij overleed, dachten we dat hij eindelijk zijn vleugels kon uitslaan, dat hij bijvoorbeeld kon gaan reizen. Daarna volgde alleen maar meer slecht nieuws. Hij kreeg de diagnose parkinson en zonder enige twijfel zijn wij voor hem gaan zorgen. Ze kunnen deze ziekte wel afremmen, maar hij is langzaam aan het afzakken. Toch zijn we altijd vrolijk en dat scheelt heel wat. Ik heb een man met veel humor, en als hij weer een grap vertelt denk ik: ‘waar maak ik me eigenlijk druk om?'" Diny vertelt dit met een glimlach op haar gezicht.

Ze hebben ook serieuze gesprekken. Ze merkte dat meneer Vroom helemaal opbloeide als er bezoek kwam. Dat gaf haar het gevoel dat ze iets niet goed deed. Diny confronteerde hem ermee. “En toen zei hij: ‘dat is het helemaal niet, jij bent de enige bij wie ik echt mezelf kan zijn.’ Op dat moment wist ik: ‘hier ligt mijn taak! Ik wil hem op de been houden.'"

Doornen in de gehandicapten- en mantelzorg

"De overheid stimuleert alleen maar door geld weg te halen." Ook in de gehandicaptenzorg zijn de bezuinigingen voelbaar. Judith Bos lijkt rustig. Ze drinkt haar kopje thee alsof er niet zoveel aan de hand is. Ze werkt bij een organisatie hier in de vallei. Als ze begint te vertellen wordt ze wat feller: "dit vind ik stuitend. De overheid haalt alleen maar geld weg, en denkt niet na over de consequenties. Dit moet de familie maar oplossen, zeggen ze dan."

De gehandicaptenzorg moet om zien te gaan met de bezuinigingen. Vroeger was een organisatie meer opgedeeld in lagen. Op basis van hun opleiding mochten medewerkers bepaalde dingen wel of niet doen. Nu wordt de organisatie anders ingericht. "Er wordt gekeken naar hoe we dit economisch kunnen oplossen", vertelt Judith. De communicatie is bijvoorbeeld anders: als je vroeger met een cliënt naar de fysiotherapie wilde, moest je dat eerst aangeven bij je leidinggevende en die moest brieven schrijven. De stapjes zijn nu korter. Ook wordt er meer gekeken naar wat de familie kan doen. Hartstikke mooi, dat vind Judith ook. Maar: niet altijd realiseerbaar. Sommige cliënten hebben geen familie of de familie is niet erg betrokken.

Terug naar de mantelzorg. Net als bij het betrekken van familie bij de zorg voor gehandicapten, wordt de mantelzorg enorm gestimuleerd door de overheid. Eline Janssen is mantelzorg consulente bij Mantelzorg en Vrijwillige Thuishulp Arnhem. Ze vertelt.

Mantelzorgers durven niet zo goed aan te geven dat het te veel wordt: "Mensen klappen bijna om voordat ze zeggen dat ze het niet meer redden. Dat merk je bij mensen die zorgen voor iemand met een ernstige chronische ziekte of dementie, daar moet soms wel 24 uur per dag op gelet of voor gezorgd worden. De mantelzorger kan daardoor overbelast raken. Op dit moment ligt de druk hoog door maatschappelijke veranderingen, want er wordt nu flink bezuinigd op dagbesteding etc." De consulenten maken zich door de veranderingen zorgen om de mantelzorgers. "Wordt er niet te veel druk op die mantelzorgers gelegd?"

'Mantelzorgers voelen zich kwetsbaar'

"Verder merk ik dat mantelzorgers hun werk niet altijd goed kunnen combineren met de zorgtaak", beweert Janssen. "Zodra ze intensieve zorg moeten verlenen, gaan ze hun werk aanpassen of zelfs ontslag nemen en dan maken ze een financiële val." Ze hebben een project ‘mantelzorg en werk’ om de organisaties ‘mantelzorgproof’ te maken, zo hopen ze dat er binnen organisaties meer begrip en flexibiliteit is. "Toch horen we nog veel van mantelzorgers om ons heen dat hun werkgever moeite heeft met de situatie. Mantelzorgers durven niet altijd te onderhandelen over bijvoorbeeld verlof, omdat ze zich kwetsbaar voelen. Daarbij zitten veel bedrijven en organisaties tegenwoordig in zwaar weer. Er zijn twee kanten aan zo een verhaal, maar zelf zie ik dat het verzorgen wel vaak consequenties heeft voor de positie op het werk.”

"Mensen maken zich wel zorgen over de veranderingen in januari 2015 en de consequenties hiervan", zegt Janssen. "Ik vind dat Arnhem wel wat duidelijker mag communiceren over alle veranderingen. Veel mensen zijn nog niet op de hoogte. Het mantelzorgcompliment wordt afgeschaft, daarover is de gemeente Arnhem met ons in gesprek. Ze nemen dit heel serieus en gaan in december beslissen hoe ze het gaan aanpakken." De mantelzorg consulente denkt dat veel mensen nog niet weten wat er gaat veranderen. Daardoor wordt dat effect later pas gezien en gevoeld. "Mensen zien pas halverwege het jaar 2015 dat er minder mogelijkheden zijn voor dagbesteding en ondersteuning. Ik denk dat we meer aanmeldingen van mantelzorgers krijgen, omdat het duidelijker wordt dat er meer van hun gevraagd wordt. Al zijn mantelzorgers wel gewend om zelf veel te doen."

Ondertussen is de zonsondergang te zien in het huis van de mantelzorgers. De zonnestralen spieken langs een aantal bomen en bereiken daarmee uiteindelijk de ramen aan de voorkant van het huis. De stralen benadrukken het magistrale uitzicht op het weiland. Het is niet zo gek dat Diny mantelzorg verleent aan haar buurman. Zorgen voor anderen zit bij haar in het bloed. "Ik heb 15 jaar in een jongerencentrum gewerkt waar jongeren kwamen die tussen wal en schip vielen zoals verslaafden. Ik vond het heerlijk om dat werk te doen. Soms denk ik wel eens: 'het is gewoon de voorbereiding hier op geweest.'" Ze is blij dat ze voor iemand kan zorgen. ”Je leert hier heel veel van, afzien van jezelf bijvoorbeeld. Als ik dit niet had, zou ik veel te veel met mezelf of met mijn kinderen bezig zijn", zegt ze.

Intensieve mantelzorg verlenen is niet makkelijk en je moet er onzelfzuchtig voor zijn. "Als je mantelzorg verleent, is het heel belangrijk dat je een gezond verstand en een warm hart hebt. Verder moet er ook een connectie zijn met de persoon voor wie je zorgt, je bent toegewijd en betrokken bij die persoon", aldus Diny.

De roos in de ouderenzorg

‘Het komt wel goed’, zeggen veel ouderen in plaats van de welbekende quote 'vroeger was alles beter'. Het vertrouwen van onze grijze bevolking in de overheid en organisaties blijkt geen grote doorn en dat vertrouwen is ook niet onterecht. Effectieve gevolgen kunnen ontstaan in de ouderenzorg. "De keus is om zoveel mogelijk het positieve uit de bezuinigingen te halen", vertelt Marja de Leeuwerk, regiocoach bij Buurtzorg. "De bezuinigingen zorgen ervoor dat we anders over de dingen moeten gaan nadenken en er soms heel mooie ideeën uit voortkomen."

'We kunnen nog heel veel aan de zorg bezuinigen'

In De Leeuwerk’s eigen organisatie, zijn ze zélf gaan kijken wat een patiënt kan of wat overgenomen kan worden door familie of vrijwilligers. Zodat je wel als zorgverlener betrokken blijft, maar ook dingen weer teruggeeft in het zorgsysteem van mensen. "Dat kan toch verassend veel opleveren", zegt de regiocoach. "Als je daar op een goede manier tijd voor neemt, om dat te onderzoeken en toe te passen, dan kunnen we nog heel veel aan de zorg bezuinigen."

"Er stond een serie in de Trouw over mensen in Rotterdam die verhuisd zijn van een verzorgingstehuis naar een kleine zelfstandige woning", vertelt de 58-jargie vrouw. "Ze kunnen dan iemand oproepen als het nodig is. Ze worden zelfstandiger en uit dit project blijkt dat mensen uiteindelijk veel meer zelf kunnen dan op eerste moment gedacht werd. Er zijn heel veel van die oudere mensen die zeiden dat het eigenlijk goed is dat het zo gebeurde, want ze hebben nu heel veel geleerd."

De 82-jarige man van Anita Lether verblijft al vier jaar met zorgzwaarte vier in het verpleeghuis De Breukelderhof in Bennekom vanwege dementie. Lether vindt dat de zorgverleners een zware tijd hebben. "Ze kunnen niet méér doen dan ze mogen doen", vertelt de 64-jarige vrouw. "Als een zorgverlener acht cliënten heeft waarvan er zes in een rolstoel zitten, dan is dat heel zwaar werk. Als een bewoner ziek is, heeft die meer tijd en aandacht nodig. Maar dan worden de overige zeven bewoners al snel aan hun lot overgelaten in de huiskamer."

Lether heeft veel geholpen in het verpleeghuis, omdat ze zag dat verleners het niet in hun eentje konden. "Ik heb geholpen met maatlijden klaarmaken en ik hielp mee met mijn man naar bed brengen", aldus de vrouw uit Ede. "Werknemers in de zorg hebben minder tijd voor bewoners. Vroeger werden er vaak leuke dingen gedaan, zoals pannenkoeken bakken met bewoners. Maar dat kan nu niet meer. Nu is het allemaal gehaast werk."

'Professional moet goede balans kunnen vinden in aandacht'

De Leeuwerk hoopt dat het werk niet méér gehaast hoeft. "Als professionele zorgverlener moet je ervoor waken dat je de dingen gewoon goed moet blijven doen en de tijd en aandacht neemt voor alle mensen die ze nodig hebben, zonder dat je mensen gaat afraffelen. De kunst is om daar de goede balans in te vinden."

Onze zorg wordt een exportproduct

Buurtzorg Nederland gaat de grens over en heeft zelfs al plannen voor de toekomst in andere landen van Europa. Verplegers bij de thuiszorgorganisatie zijn deze maand begonnen in Japan met het eigen concept van de organisatie. Japanners hebben Buurtzorg zelf benaderd, omdat de snel verouderende bevolking oplossingen nodig heeft.

'Wijkverpleging gaat heel erg goed'

"Vooral in de verpleeghuizen gaat het slecht, maar zorg in de buurt, via wijkverpleging en huisarts, staat er internationaal goed op", zegt Jos de Blok, directeur van Buurtzorg Nederland. In 2006 richtte hij als wijkverpleegkundige de organisatie op. Het bedrijf is inmiddels marktleider met 275 miljoen euro omzet. Buitenlandse miljoenen moeten daar bijkomen. Naast Japan werken er op dit moment wijkverplegers in Minnesota (VS) en Zweden.

Het concept van Blok is werken met weinig ondersteuning en verplegers alles zelf laten bepalen. Ongeveer 800 teams werken zelfstandig. Ze krijgen steun van coaches, plannen zelf, nemen personeel aan, maar werken niet onder managers. Het hoofdkantoor is alleen voor gesprekken met gemeenten en verzekeraars en de personeelsadministratie. Dit concept streeft naar een duurzame, maar effectieve zorgverlening en betere oplossingen voor de cliënt. Door het werken met zelfsturende teams kan er beter worden aangesloten bij de behoeften en wensen van de zorgvrager.

Senioren in Japan worden nu vaak bij hun kinderen thuis verzorgd. Maar door de snelle vergrijzing in het land zijn er nieuwe oplossingen nodig voor zorg aan huis. De Blok denkt dat de Japanners bij Buurtzorg uitkwamen door een goed trackrecord en een aantal mooie prijzen die de organisatie kreeg. "Daar zijn Japanners gevoelig voor", vertelt de oprichter van Buurtzorg. De komende tijd gaat het nog niet veel opleveren, maar het kost ook niet veel. Omdat De Blok op uitnodiging naar Japan gaat.

De directeur van de thuiszorgorganisatie verwacht 2000 wijkteams in Japan, Shanghai en Korea. "Pas dan komen noemenswaardige bedragen binnen. Bij 400 miljoen euro omzet in Azië komen enkele miljoenen hierheen." Ook in Zweden en België startte Buurtzorg enthousiaste wijkverplegers, die daar gingen wonen en zelf teams wilden beginnen. Buurtzorg Zweden draait geen winst en geen verlies en zet één miljoen euro om. Verder zijn er plannen voor Australië, Duitsland en Groot-Brittannië.

De Blok vindt de start in Japan wel spannend. "De verplegers die vorige week begonnen, zijn hier getraind en worden ook gecoacht. Maar waar de Zweedse mentaliteit op de onze lijkt, zijn Japanners een grote mate van hiërarchie gewend. Japanners zullen aan het platte model moeten wennen. Er zijn geen managers die ze alles voorkauwen."

 

 

Diny heeft het niet altijd makkelijk gehad om voor meneer Vroom te zorgen. “In het begin heb ik moeten bevechten om voor hem te zorgen." Er werd flink geroddeld over wat ze ging doen. "Mensen denken altijd dat je het ergens voor doet. Ik ben gewoon doorgegaan en nu ziet iedereen dat het toch wel echt is. Ik denk dat een mens nou eenmaal niet voor zichzelf leeft, je bent er ook voor de ander. En dat geeft mij enorm veel voldoening in het leven, maar ook in wat ik doe.”

De oude vrouw kijkt vol bewondering voor de laatste keer vandaag naar een gedicht aan de muur. De tekst, omringd door een goude rand van de lijst, hebben Diny en haar man zelf geschreven. Haar mond begint te bewegen en de eerste woorden stromen uit haar mond alsof ze de tekst altijd al uit haar hoofd heeft gekend. Het gaat over de snelle en makkelijke doorgang in de begroeide schutting in de tuin. De poort. En ineens wordt de betekenis van al deze rituelen en moeite duidelijk. De poort is daarvan het symbool.

Door Mariska Jansen, Rosanne Terpstra, Calden Bots & Rianne van Nieuwkoop