sluiten Cookies

Stel uw persoonlijke cookie-instellingen in. Hou er rekening mee dat bepaalde onderdelen van NieuwsVallei.nl niet of niet optimaal zullen functioneren als u cookies blokkeert.
Lees ons cookie statement voor meer informatie.

Cookies toestaan Cookies niet toestaan

Erbij moeten horen, ook al ben je doof

Aan de rand van de wijk Rietkampen, staat het gebouw van een unieke organisatie in Nederland. Woonzorgcentrum De Gelderhorst is het enige verzorgingscentrum in het land wat helemaal is ingericht op oudere doven. Wat minstens zo uniek is, zijn de bestuurlijke perikelen in de organisatie. Rechtszaken, claims. Het gebeurt er allemaal. De oorzaak? Een Raad van Toezicht die de rest van de organisatie compleet tegenstaat over het 'integratievraagstuk'. Want zoudenoudere dovenin de toekomst meer moeten integreren in de maatschappij of kunnen ze beter hun eigen cultuur in stand houden? Maar zien dezemensen integratie wel zitten? En hoe zouden we dit dan moeten realiseren? Het zijn stuk voor stuk cruciale vragen die de toekomst vanoudere dovenin Nederland voorgoed kunnen veranderen.

Aan de rand van de wijk Rietkampen, staat het gebouw van een unieke organisatie in Nederland. Woonzorgcentrum De Gelderhorst is het enige verzorgingscentrum in het land wat helemaal is ingericht op oudere doven. Wat minstens zo uniek is, zijn de bestuurlijke perikelen in de organisatie. Rechtszaken, claims. Het gebeurt er allemaal. De oorzaak? Een Raad van Toezicht die de rest van de organisatie compleet tegenstaat over het 'integratievraagstuk'. Want zouden oudere doven in de toekomst meer moeten integreren in de maatschappij of kunnen ze beter hun eigen cultuur in stand houden? Maar zien deze mensen integratie wel zitten? En hoe zouden we dit dan moeten realiseren? Het zijn stuk voor stuk cruciale vragen die de toekomst van oudere doven in Nederland voorgoed kunnen veranderen.

 

Woonzorgcentrum De Gelderhorst

 

Al sinds jaar en dag is het onderkomen van De Gelderhorst gevestigd aan de Willy Brandtlaan in Ede Rietkampen. Dat is ook gelijk zo'n beetje alles wat er niet snel zal veranderen aan de organisatie. De instelling is altijd bezig geweest met innoveren om te kunnen zorgen dat het woonzorgcentrum bij de tijd blijft en dat alle mensen er met plezier kunnen wonen. En dat werpt zijn vruchten af. Zoveel vruchten zelfs, dat enorm veel oudere doven hun intrek zouden willen nemen in een appartement bij het woonzorgcentrum. Het gevolg: een wachtlijst die zijn weerga niet kent. Deze wachtlijst kan, volgens de bestuurder, worden opgelost door nieuwe appartementen te bouwen bij de organisatie. Maar deze bouwplannen zijn er al jaren en nog steeds ligt het terrein waar het complex moet verrijzen braak. Dat is het gevolg van de tweespalt tussen de Raad van Toezicht en de bestuurder. En die problemen liggen dieper dan je denkt volgens Jan Tempelaar.

 

 

Voorlopig is integratie dus nog ver weg denkt hij. Dat denkt Boris Pavloff, voorzitter van het Nationaal Dovenfonds, ook. “Heel veel dingen zijn nog niet goed geregeld in Nederland. Veel gebouwen zijn nog niet toegankelijk en gebarentaal is nog geen officiële taal. Daarnaast zouden er op veel meer plekken tolken moeten zijn en moeten meer dingen ondertiteld worden. Maar integratie, en dus het wegnemen van deze belemmeringen, is mogelijk”. Boris benadrukt het belang van communicatie. “Het gebrek aan gebarentaal is de grootste handicap. Dat iedereen dat kan, zal nooit gebeuren. Maar het zou enorm helpen als het leren ervan verplicht werd gesteld op basisscholen”. Dit zou dan moeten worden ingesteld door de overheid. “Ik heb het vaak over de overheid. Die schiet tekort. Wij moeten meedoen als ieder ander. Dat is prima maar er wordt verder niet naar ons omgekeken. Daarin loopt Nederland vergeleken bij de rest van Europa heel erg achter. Het VN-verdrag (waardoor de overheid nu alles moet doen om mensen met een handicap volledig te integreren) is net geratificeerd en is door Nederland als laatst ondertekend.”

'De overheid schiet tekort'

Daarmee zou integratie een stuk dichterbij moeten komen. Maar Betsy Katsman, bewoonster en voorzitter van de cliëntenraad van woonzorgcentrum De Gelderhorst, is het niet met de Dovenfonds voorzitter eens. Zij denkt, in tegenstelling tot Boris Pavloff, dat integratie onmogelijk is. “Wij blijven doof. Horende mensen kunnen de stap maken naar onze gemeenschap maar dat doen ze niet. Wij zitten hier bij elkaar omdat we een eigen cultuur hebben”. En ook Boris is geneigd zich onder dove mensen te mengen. “Ik voel me ook onderdeel van de ‘dovencultuur’. Ik ben opgegroeid in een horende familie. Daarnaast heb ik een gezin. Mijn vrouw is doof en mijn kinderen zijn allemaal horend. Thuis spreken we allemaal gebarentaal maar het blijven twee verschillende werelden. Mijn sociale leven breng ik liever door met dove mensen.”

 

Bewoonster en voorzitter van de Cliëntenraad van De Gelderhorst, Betsy Katsman

Ook Betsy voelt zich erg thuis in de dovencultuur. “Ik heb buiten het woonzorgcentrum een schildercursus gedaan in horende setting. Maar daar voel je je gewoon niet thuis. Je hoort er voor je gevoel niet bij. Er mist iets. Integratie kan niet en hoeft niet.” Betsy heeft zelf dan ook nooit contact met bewoners van de wijk Rietkampen. “Ik heb helemaal geen behoefte aan contact met de wijk. Dan moet ik me weer inzetten voor de communicatie want die is daar niet geregeld. En daar heb ik in mijn leven al genoeg aan moeten doen.”

 

 

Integratie is dus helemaal niet nodig volgens Betsy. Boris beaamt dat. “Ik kan prima leven zonder integratie dus ik vind de discussie over integreren onzin.” En het is dus lastig te bereiken. “Misschien is integratie wel iets heel ideëels,” oppert hij. “Ik zou dan ook liever participeren dan integreren. Dat gebeurt ook al veel maar ik heb voor een hoop dingen een tolk nodig.” Op de vraag of Boris later ook in De Gelderhorst zou willen wonen, omdat daar geen tolk nodig is, antwoordt hij dan ook enthousiast. “Ja, absoluut. Organisaties als deze bieden voor oudere doven een veel fijnere omgeving. Het gaat erom dat je elkaar aanvoelt. Ik ga ook nooit naar een arts als ik daar niet mee kan communiceren bijvoorbeeld. En bij De Gelderhorst begrijp je elkaar."

'Ik heb een schildercursus gedaan in horende setting. Daar voel je je gewoon niet thuis'

Maar wat nou als dat 'begripsprobleem' overwonnen kon worden? Oftewel: zou het bij dragen aan de integratie, of de participatie, als de samenleving gebarentaal zou leren? “Ik kan me voorstellen dat mensen daar geen zin in hebben,” zegt Boris. Betsy is het daarmee eens. “Ja, als horende dat zouden willen, zou het helpen. Maar of ze het willen, daar heb ik mijn twijfels over.”

 

De 63-jarige mevrouw Davies woont al sinds 1991 in Rietkampen en kent De Gelderhorst. "Nee, ik zou het niet willen leren," zegt ze. “Ik heb jaren in de thuiszorg gewerkt en wil nu gaan genieten van mijn pensioen en van mijn kinderen.” Bovendien denkt ze dat het meer nut heeft voor andere mensen in de wijk om het te leren. “Het leren van gebarentaal heeft veel meer nut voor bijvoorbeeld winkelpersoneel,” stelt ze. En mevrouw Davies is niet de enige die er niet op zit te wachten. Ook hebben er mensen twijfels. Zoals meneer Dijkhuis. “Nee, ik zou geen gebarentaal leren. Althans, het ligt eraan hoeveel tijd het kost.” De man die sinds 2005 in Rietkampen woont, komt regelmatig bewoners tegen. “Daar zitten er een paar,” wenkt hij. Toeval of niet, maar hieruit blijkt weer dat het echt twee werelden zijn.

 

Het is dus duidelijk dat lang niet iedereen zin heeft in een cursus ‘gebarentaal voor beginners’. Maar er zijn toch ook genoeg mensen die hun bijdrage aan de integratie willen leveren. Zo heeft een andere Rietkampse zelfs gesolliciteerd bij De Gelderhorst. “Ik werk in de ouderenzorg en ik ben bereid gebarentaal te leren,” zegt zij. Maar in tegenstelling tot de heer Dijkhuis, komt ze niet vaak bewoners tegen. “Ik vind het opvallend dat ze hier zo weinig komen,” merkt ze dan ook op. Wie wel oren heeft, naar een cursus gebarentaal is Theo van Bekkum. “Ja, ik zou het willen leren. Absoluut. Niet dat ik ze zelf tegenkom, maar ik zie ze weleens lopen.” Theo is zelf getuige geweest van hoe onpraktisch het kan zijn om de handicap te hebben. “Jaren geleden in een winkel probeerde een bewoner iets te vragen maar dan komt het er half uit.” En dat leidt tot onbegrip in dit soort situaties.

Voorzitter van het Nationaal Dovenfonds, Boris Pavloff

Dat niet iedereen bereid is om bij te dragen aan de integratie van oudere doven, is te zien. Wat ook helder is, is dat er een verschil zit tussen de praktische en de sociale kant van integreren en leven. Enerzijds moet de samenleving toegankelijker worden voor oudere doven. Maar op het sociale vlak, lijken dove mensen zich fijn te voelen onder dove mensen. En dat wordt deels veroorzaakt door de horende samenleving die zich (nog) niet aanpast. Maar wat moet er dan nog gebeuren om integratie mogelijk te maken? “Er wordt te vaak gesproken over ons dan met ons,” zegt Boris. “Dat heeft de Raad van Toezicht van De Gelderhorst ook opgebroken. Daarnaast is op dit moment de telefoon een heel belangrijk communicatiemiddel. Dat is prima, maar er moet ook een alternatief komen. En er zijn nu al middelen om dat te realiseren maar dat gebeurt op dit moment heel erg weinig.” Dus voordat integratie is bereikt, zullen er nog heel wat jaartjes verstrijken. “Er is nog een lange weg te gaan voordat dovenintegratie is bereikt.”