sluiten Cookies

Stel uw persoonlijke cookie-instellingen in. Hou er rekening mee dat bepaalde onderdelen van NieuwsVallei.nl niet of niet optimaal zullen functioneren als u cookies blokkeert.
Lees ons cookie statement voor meer informatie.

Cookies toestaan Cookies niet toestaan

Het herdenken van de toekomst

Als vijfkoppige redactie hebben we veel tijd en energie gestoken in ons dossier ‘Oorlog en Herdenken’ om erachter te komen of jongeren er iets mee hebben. Maar wat vonden wij hier eigenlijk zelf van? En wat waren onze faal- en gloriemomentjes dit afgelopen half jaar? De laatste paar maanden hebben we veel bijzondere mensen gesproken en heel wat uitstapjes gemaakt. Wij geven jou nog een laatste keer een kijkje achter de schermen en dan sluiten we dit dossier af met een toekomstvisie. Enjoy!

“De luchtlanding van tien uur kan helaas niet doorgaan vanwege de weersomstandigheden.” Filmen met de redactie, dag één. We bezochten het jaarlijkse herdenkingsevenement in Ede: de Airborne luchtlanding. En een draaidag zou een draaidag niet zijn als er niet iets mis zou lopen. Gelukkig hadden we een plan B achter de hand en al gauw raakten we in gesprek met een oud-parachutist en verschillende jongeren over het belang van herdenken. Al snel bleek dat jongeren hier eigenlijk helemaal niet zo mee bezig zijn.

Dit zagen we terug in het onderzoek van Bureau Veldkamp. Slechts 23% van de jongeren in de leeftijdscategorie 18-24 jaar vindt herdenken ‘heel belangrijk’. 46% vindt het gewoon ‘belangrijk’. Dit betekent dat 31% van deze groep helemaal niet zo bezig is met het stilstaan bij oorlogsslachtoffers. Wel geldt dat hoe ouder men is, des te belangrijk vindt men het herdenken. En dus gingen we een-op-een gesprekken aan met nog meer jongeren om te kijken wat zij vinden. Zijn zij inderdaad zo weinig bezig met herdenken?

Andere herinneringen

Bijna een op de drie jongeren is amper met herdenken bezig. De 25-jarige Thomas* met zijn kritische blik ten opzichte van de Holocaust, ziet het belang van herdenken wel in. “Het is belangrijk om stil te staan bij de verschrikkingen die hebben plaatsgevonden tijdens de Holocaust en de Tweede Wereldoorlog,” vertelt hij. We vonden het als redactie bijzonder om te zien dat iemand die zijn vraagtekens zet bij de verhalen uit de geschiedenisboeken, het toch belangrijk vindt om stil te staan bij de slachtoffers.

Op de herdenking van 4 mei is hij toch kritisch. “Persoonlijk vind ik het erg selectief om alleen de Holocaust en de Tweede Wereldoorlog te herdenken op 4 mei: ik zie geen verschil met andere oorlogen en genocides, en ik vind dat er geen gradaties gemaakt kunnen worden. Daarom herdenk ik op 4 mei de slachtoffers van alle conflicten,” legt hij uit. Tijdens de Nationale Dodenherdenking worden uiteraard alle oorlogsslachtoffers herdacht, maar voor sommigen ligt het accent te veel op de Tweede Wereldoorlog.  

"Er zijn mensen doodgegaan voor de Nederlandse vlag”

Een voorbeeld van een onderbelicht conflict is die van de Molukkers. Hoewel Nederland hier een cruciale rol in heeft gespeeld horen we hier vandaag de dag haast niets meer over. Nootje Latumahina vindt dit kwalijk. “Ik begrijp dat niet alle verhalen van etnische groeperingen belicht kunnen worden, maar de Molukkers hebben met en voor de Nederlanders gevochten. Er zijn mensen doodgegaan voor de Nederlandse vlag.”

Volgens hem moet aan dit onderwerp meer aandacht worden besteed op scholen, zodat kinderen ook leren over dit deel van onze geschiedenis. Redacteur Felicia, die half Indonesisch is, merkt binnen haar familie ook dat ze vinden dat er te weinig aandacht is voor dit conflict. De hele situatie in Indonesië is een belangrijk deel van de geschiedenis en moet daarom herinnerd worden. Ze merkt dat de gemeenschap het kwalijk vindt dat dit nu niet het geval is.

Ook de 22-jarige marinier Stefan* vindt dat de focus vaak te veel ligt op de Tweede Wereldoorlog. “Het zou meer moeten gaan over bijvoorbeeld Irak en Afghanistan. We blijven iets te veel hangen in de eerste helft van de twintigste eeuw,” aldus Stefan.

Hierdoor spreekt de Nationale Dodenherdenking, volgens Stefan, jongeren ook te weinig aan. “Door het meer te hebben over huidige conflicten en levens die daardoor worden gelaten, wordt het misschien levendiger voor de jongeren.” Naast zijn visie op herdenken vertelde hij ook over persoonlijke verliezen. Het was ontroerend om te zien hoe zo’n jong iemand al zoveel pijn heeft ervaren.

Op scholen zien we dat 55- tot en met 64-jarige docenten hun lessen over de Tweede Wereldoorlog vaker koppelen aan de actualiteiten dan docenten jonger dan 55 jaar. Misschien ligt hier nog een kans voor jongere docenten om leerlingen meer te betrekken bij oorlog en de gevolgen daarvan.

‘Oorlog in de klas’

Het is voor iedereen persoonlijk hoe belangrijk hij/zij herdenken vindt, maar in Nederland wordt op zowel de basis- als middelbare school in ieder geval wel de nodige aandacht aan dit onderwerp besteed. “De generatie die nog kan vertellen over de oorlog, omdat zij deze zelf hebben meegemaakt, valt weg. De rol van de school wordt daarom groter. Als het gaat om respect, vrijheid en het omgaan met elkaar is het herdenken van de oorlog een belangrijke onderlegger,” vertelt Jantine Houkes-Lagerweij, directrice van de Koepelschool in Ede.

Op de basisscholen in Ede maken klassen vaak uitstapjes naar onder andere het Airbornemuseum, het museum van de Grebbelinie en andere verschillende oorlogsmonumenten in Ede en omgeving. Middelbare school Het Streek erkent eveneens het belang van het herdenken. In de tweede klas gaan de leerlingen dan ook standaard naar het Verzetsmuseum in Amsterdam.


Het onderzoek ‘Oorlog in de klas’ van Onderzoeksbureau Veldkamp wees in 2014 uit dat van de docenten op het primair onderwijs 42% oorlogsmonumenten en 38% oorlogsmusea als een bron gebruikt bij het lesgeven over de Tweede Wereldoorlog. Voor het voortgezet onderwijs gelden hierbij percentages van 45% en 47%. In onze ogen is dat weinig. Ieder kind zou in zijn schoolperiode minstens een monument of museum moeten hebben bezocht. Dan pas wordt de geschiedenis ‘echt’ voor de jongeren.

Nieuwe invulling

De manier waarop de oorlog herdacht wordt, verandert wel, merkt Johan Koops, docent op middelbare school Het Streek. “We leggen steeds minder de nadruk op alleen kennis van de feiten, en geven steeds meer aandacht aan persoonlijke verhalen. De leerlingen kunnen zich daar beter mee identificeren.” Wij als jonge redactie merken zelf ook dat persoonlijke verhalen ons meer aanspreken dan alleen de stof uit de geschiedenisboeken.
 
Zo nodigt 42% van de docenten op het basisonderwijs weleens gastdocenten uit tijdens het lesgeven over de oorlog. Op het middelbaar onderwijs doet 36% dit. Docent Godsdienst op Het Streek Matthijs Bron nodigt bijvoorbeeld altijd een gast uit die de Tweede Wereldoorlog heeft meegemaakt wanneer ze in de derde klas het Jodendom bespreken. Hierin zien we de persoonlijke noot die docenten geven aan hun onderwijs over dit thema terugkomen.

Herdenken over de grens

In het Belgische Ieper zijn dagelijks ook veel basis- en middelbare schoolklassen te vinden. Hier wordt namelijk elke dag om acht uur de Eerste Wereldoorlog herdacht. Genoeg reden voor ons om zelf ook af te reizen naar deze stad in West-Vlaanderen. Een autorit die ongeveer drie uur had moeten duren, ware het niet dat we één verkeerde afslag namen en in Frankrijk belandden.


Al met al kwamen we net op tijd aan om nog de herdenking bij de Menenpoort te kunnen bijwonen. Het was indrukwekkend om te zien hoeveel mensen hierbij aanwezig waren, gewoon op een doordeweekse dag. Dat zoveel jonge mensen de tijd nemen om deze plaats meer dan 100 jaar na dato nog te bezoeken.

“Het werd daar zo gevaarlijk, de granaten die vlogen over het schuurtje heen”

Persoonlijke verhalen

Om ons beter in te kunnen leven in de oorlog spraken we ook met twee mensen die deze overleefd hebben. Joop Maigret en zijn buurvrouw Riet van Oudbroekhuizen, deelden beide hun aangrijpende oorlogsverhalen met ons. Joop was tijdens de Tweede Wereldoorlog continu op de vlucht voor de nazi’s. Hij vertelt dat ze hem één keer te pakken hebben gekregen en over het gevoel toen Nederland eindelijk bevrijd werd.

Riet en haar familie moesten tijdens de oorlog iedere paar weken op zoek naar een nieuwe woonplaats. Op het laatst belandden ze in een boerderij waar ze haar leven niet zeker was. “Het werd daar zo gevaarlijk, de granaten die vlogen over het schuurtje heen,” vertelt ze met tranen in haar ogen.

Nadat we zagen wat de oorlog voor Joop en Riet betekende inspireerde dat ons om na te denken over wat het herdenken eigenlijk voor ons betekent. Hierop volgde een vijfdelige serie columns van onze redactie. Door deze persoonlijke verhalen merkten wij dat degene onder ons die een ervaring hebben met de oorlog, bijvoorbeeld via familie of vrienden, meer hebben met het herdenken dan de anderen.


Zo schreef Fleur een column over hoe de ramp met de MH17 het herdenken voor haar veranderde. Hebben Jarno en Evelien de oorlog beleefd door de ontroerende, maar soms ook grappige verhalen van hun familie. Felicia raakte geëmotioneerd door een omgekomen leeftijdsgenoot in het 9/11 museum. En Louise koppelt het herdenken aan het lezen van een boek over een soldaat uit de Vietnamoorlog.

Tour de Vallei

Om ons dossier af te sluiten hebben wij een herdenkingsfietsroute bedacht door de Gelderse Vallei. We hebben twee dagen lang in de vrieskou gefilmd bij verschillende oorlogsmonumenten in Wageningen, Bennekom, Ede, Veenendaal en Rhenen. Dit ging niet zonder slag of stoot. Van uitglijden in de sneeuw tot schapen die je kleding proberen op te eten. We’ve seen it all! Maar het heeft wel een mooi eindresultaat opgeleverd, waar we trots op zijn!

De tour begint in Wageningen bij Hotel de Wereld, waar op zaterdag 5 mei 1945 onderhandeld werd over de overgave van de Duitsers. Vervolgens fietsen we door naar de Levenspoort die zich eveneens in Wageningen bevindt. Dit monument staat symbool voor de joodse burgers die tijdens de bezettingsjaren gedeporteerd werden en om het leven zijn gekomen. Van Wageningen gaan we door naar het Centraal Monument van Bennekom.

In Ede bezoeken we vier verschillende oorlogsmonumenten, met allemaal een eigen verhaal. Vervolgens zetten we de tocht voort in de richting van Veenendaal en Rhenen, om de tour af te sluiten bij ons beginpunt in Wageningen. En zo besluiten we ook ons dossier, met een fietstocht, die vooral in de lente en de zomer een mooie route is. Een lekker dagje uit, waar je nog iets van leert ook.

De manier waarop we herdenken zal waarschijnlijk veranderen

Toekomst

Een van de vragen die wij een paar maanden geleden stelden was: zit er een houdbaarheidsdatum aan het herdenken? Het antwoord is nee. Zo schenken de scholen in Ede nu veel aandacht aan het herdenken en vinden zij dat dit ook in de toekomst een belangrijk onderdeel van het onderwijs moet blijven. Wel erkennen ze dat de manier waarop waarschijnlijk zal veranderen. Zo streeft docent Johan Koops ernaar om meer aandacht te besteden aan persoonlijke verhalen, waar de jongeren zich beter mee kunnen identificeren.

Niet alleen in het onderwijs, maar ook op persoonlijk gebied zullen we anders gaan herdenken. De Tweede Wereldoorlog raakt steeds verder van ons verwijderd en de generatie die deze oorlog heeft meegemaakt verdwijnt. Hierdoor verwachten wij dat in de toekomst herdenken meer zal gaan over de meer recente conflicten en dat de rol van de Tweede Wereldoorlog tijdens de Nationale Dodenherdenking steeds kleiner wordt. Iets waar Stefan en Thomas ook voor pleiten.

Toen we met de redactie in Brussel waren, hoorden we een ander geluid. Graham Watson, oud-leider van de ALDE (de Partij van de Alliantie van Liberalen en Democraten voor Europa), vertelde ons dat herdenken volgens hem uiteindelijk in de vergetelheid zal raken. “Je hoeft niet ver terug te gaan in de geschiedenis om een voorbeeld te vinden. Zo was er een 30-jarige oorlog tussen Engeland en Frankrijk waar veel strijden zijn gestreden en veel slachtoffers zijn gevallen. Maar wie herdenkt dat nu nog?”

Graham heeft over ons onderwerp dus een tegenstrijdige mening. Wat wij het afgelopen half jaar hebben gezien en gehoord is dat herdenken op 4 mei minder vaak ‘heel belangrijk’ wordt gevonden, maar dat het nooit geheel zal verdwijnen. Ook de manier waarop mensen het herdenken invullen zal anders worden. De nieuwe generatie geeft zijn eigen vorm en betekenis aan dit waardevolle onderdeel van onze samenleving.

Wat wij verwachten is dat op den duur de Tweede Wereldoorlog in de vergetelheid zal raken, net als andere conflicten waarvan we steeds verder verwijderd raken. Maar dit hoeft niet te betekenen dat het hele herdenken geen rol meer zal spelen in de toekomst.

Bedankt voor het lezen, liken en reageren de afgelopen tijd. Keep on remembering! 

Discussieer mee Zal herdenken op den duur verdwijnen?