sluiten Cookies

Stel uw persoonlijke cookie-instellingen in. Hou er rekening mee dat bepaalde onderdelen van NieuwsVallei.nl niet of niet optimaal zullen functioneren als u cookies blokkeert.
Lees ons cookie statement voor meer informatie.

Cookies toestaan Cookies niet toestaan

Van yogalessen tot rijtjeshuizen in de ENKA

De ENKA-fabriek heeft vanaf 1922 voor veel werkgelegenheid gezorgd.Niet alleen inwoners uit Ede, maar ook mensen uit omringende dorpen en gebieden trokken massaal naar de kunstzijdefabriek. Nu nog straalt het poortgebouw een zekere macht uit, maar de muren die nog overeind staan zijn vervallen. Het pand is een monument geworden, dat herinnert aan de hoogtijdagen van Ede. Een monument waar andere, commerciele plannen voor worden gemaakt.

De ENKA-fabriek heeft vanaf 1922 voor veel werkgelegenheid gezorgd. Niet alleen inwoners uit Ede, maar ook mensen uit omringende dorpen en gebieden trokken massaal naar de kunstzijdefabriek. Nu nog straalt het poortgebouw een zekere macht uit, maar de muren die nog overeind staan zijn vervallen. Het pand is een monument geworden, dat herinnert aan de hoogtijdagen van Ede. Een monument waar andere, commerciele plannen voor worden gemaakt.

Het is maar de vraag of de ENKA zal blijven herinneren aan de Edese hoogtijdagen; gezien de commerciële functies die de gebouwen gaan vervullen. Binnen nu en vijf jaar is het de bedoeling dat er bedrijven, kantoren en zelfs woningen worden gevestigd.  

Een van de overgebleven muren van de Enka

Een van de overgebleven muren van de ENKA-fabriek


Over twee panden van het gebouw zijn definitieve beslissingen gemaakt. In de Westhal zijn bouwvakkers zelfs al bezig met verbouwen: hier zal het bedrijf de Fietser worden gevestigd. Verder wordt de Bitterzoutloods ook gerestaureerd. Deze loods is bestemd voor het woongebied.

Zal de ENKA nog wel voldoen aan de definitie 'monument', nu de gebouwen bestemd zijn voor andere doeleinden? In hoeverre zullen wij in de toekomst nog herinnerd worden aan de tijd dat het pand ooit een goedlopende fabriek was?

Een sprong in de tijd

De weg waaraan het monument is gelegen, heet niet voor niets de Doctor Hartogsweg. In 1922 kocht deze J.C. Hartogs het terrein op waar nu de restanten van de ENKA staan, om daar een tweede kunstzijdefabriek te bouwen. Deze doctor Hartogs was hiervoor al directeur van de eerste fabriek in Arnhem, vandaar ook de afkorting ENKA: Eerste Nederlandse Kunstzijdefabriek Arnhem.

ENKA poort in 1947, bron: Collectie Historisch Museum Ede

 

De prijs van het Edese terrein was erg aantrekkelijk, en bovendien was het grondwater geschikt om hier kunstzijde van te maken. Nog een voordeel: het treinspoor lag maar op een paar honderd meter afstand. J.C. Hartogs had aan het succes van de allereerste kunstzijdefabriek vast geweten dat de werknemers van heinde en verre zouden komen om hier te werken.

"Ook in de oorlog is de ENKA-fabriek doorgegaan met het produceren van kunstzijde, zelfs nog na gebombardeerd te zijn," vertelt Jaap van Tongeren, beheerder en toezichthouder van de gebouwen. "Er werkten toen 5400 mensen. De Engelse geallieerden waren ervan overtuigd een Duitse kazerne te hebben geraakt, maar in werkelijkheid was dit de fabriek."

'Ook in de oorlog lag de productie niet stil'


Na 1947 werd er een manier ontdekt om de oude kunstzijde te gebruiken voor sponzen en zemen en vanaf die tijd draaide de fabriek op volle toeren. "De fabriek ging met zijn tijd mee en moderniseerde," vertelt de beheerder, "met het gevolg dat er steeds minder mensen kwamen te werken. Het ging van 3000 naar 2000, van 2000 naar 1500, en in de jaren '70 begon het echt fout te gaan. Toen kwam China met zijn kunstzijde, en daar viel niet mee te concurreren."

Uitzicht op een van de overeind staande muren


Uiteindelijk werkte er in 2002 nog maar 247 mensen, en een jaar later sloot het bedrijf. De restanten die er nu staan, zijn er voor iedereen die terug wil denken aan de roemvolle tijd van de ENKA-fabriek.

'De fabriek wordt er echt bij betrokken' 


Monumentenstatus blijft

Volgens beheerder Jaap van Tongeren zullen we ook over vijf jaar nog herinnerd worden aan de tijd van de kunstzijdefabriek wanneer we naar de gebouwen zullen kijken. "De fabriek wordt echt bij de renovaties betrokken. Zo zijn de stenen die de muren van de woningen gaan krijgen in dezelfde kleur als de stenen die de fabriek had. Ook de modellen van de gevels worden maar een beetje aangepast."

 

Beide schoorsteengebouwen


Voor 2020 aanbreekt en er bedrijven in de panden zullen komen, zijn er al verschillende ZZP'ers bezig. Een van hun is Simone van den Boogaart, yogalerares in het Poortgebouw. Het zou zomaar kunnen dat zij en haar collega's uit het pand worden gezet, als blijkt dat de gebouwen voor een ander doeleinde worden bestemd.

"Ik heb het er wel eens over met de andere ZZP'ers," zegt ze. "Het is toch een beetje hopen dat we hier nog een paar jaar mogen blijven zitten."


Wat vind jij ervan dat de ENKA-fabriek deze nieuwe rol krijgt? Is het in jouw ogen nog wel een monument? Laat het ons weten in een reactie of op Facebook!