sluiten Cookies

Stel uw persoonlijke cookie-instellingen in. Hou er rekening mee dat bepaalde onderdelen van NieuwsVallei.nl niet of niet optimaal zullen functioneren als u cookies blokkeert.
Lees ons cookie statement voor meer informatie.

Cookies toestaan Cookies niet toestaan

Sterft de rok uit?

Zondagochtend, tien voor tien. Een gure wind waait tussen de gebouwen in Barneveld door. Van alle kanten hoor je als voorbijganger het geluid van kerkklokken. Een roep dat de kerkdienst bijna begint. Lange rokken, zwarte hoeden en mannen in pak passeren je, terwijl je zelf de tegengestelde richting op fietst richting de Veluwehal. Heel even waan je je honderd jaar terug in de tijd.

Bijna alle voorbijgangers zien er hetzelfde uit. Je lacht erom en zet je fietstocht door, terwijl je gedachten alweer afdwalen naar iets anders.

Eerder die ochtend

Het is zondagmorgen kwart voor acht als de wekker van Mariëlle gaat. Ze staat op, opent haar kledingkast en pakt haar zondagse kleren. Een donkerblauwe rok tot iets over de knie, een grijze maillot en een net roze bloesje van het merk Gaastra komen tevoorschijn. Als ze beneden komt zitten haar ouders, twee broers en vier zusjes al aan tafel.

Na het ontbijt pakt Mariëlle haar zwarte hoed en zondagse jas. Ze kijkt goedkeurend naar haar broers die hun nieuw gekochte pak dragen en stapt dan, met de rest van de familie, in de auto.

Mariëlle’s vader parkeert zijn zwarte Audi achter de laatst geparkeerde auto in de rij van voornamelijk zwarte auto’s. Een parkeersysteem dat hier gebruikelijk is, zodat er meer auto’s op het parkeerterrein passen. Zonder iets tegen elkaar te zeggen, stappen ze uit de auto en lopen ze richting De Hoeksteen, de grootste kerk van Barneveld en het op één na grootste kerkgebouw van Nederland.

Ik ontmoet Mariëlle bij de ingang van de kerk. Haar nette kledingstijl valt mij meteen op. Het roze bloesje kleurt goed bij haar donkerblonde opgestoken haren gecombineerd met haar donkergrijze hoed. Zelf heb ik een zwart strak rokje aan met een rood bloesje erboven. Ik vraag me af of de rok wel lang genoeg is en of het niet opvalt dat ik hier nog nooit eerder ben geweest. Gelukkig heeft Mariëlle een hoed voor mij meegenomen. Nadat we onze jas hebben opgehangen, loop ik met de familie mee naar hun vaste plek. We zijn vrij vroeg, dus ik heb goed de tijd om alles te observeren. Langzaam druppelen de grote gezinnen binnen. Mariëlle legt uit dat gasten die hier geen vaste plek hebben moeten wachten totdat één van de lampen die aan de achterwand van de kerk hangen begint te branden. “Als zo’n lampje groen brandt, mogen alle gasten een plaatsje zoeken.”

Het voelt voor mij alsof we terug gaan naar het jaar 1900. De kleding die iedereen draagt is bijna niet van elkaar te onderscheiden. Allemaal hetzelfde type lange, donkere rokken en hoeden. De moeders dragen vaak de grootste hoed van het hele gezin.

De kerk telt ruim 2500 zitplaatsen en is dan ook ruim en chique ingericht. Vooral de grote kroonluchters vallen op. De hoge ramen maken het gebouw licht.

 

Als ook de gasten een plaatsje hebben gevonden, begint het orgel te spelen. We doen zo’n vijf minuten over de eerste twee verzen van Psalm 38, gezongen op hele noten. Voorin de kerk zit de kerkenraad, bestaande uit zes mannen gekleed in een zwart pak. Eigenlijk net als alle andere mannen in de kerk. Omdat wij bovenin zitten, heb ik zicht op een lappendeken van hoedjes. De één nog groter dan de ander.

Nadat we een aantal psalmen op hele noten hebben gezongen - onderbroken door een aantal mededelingen - begint de preek. Omdat de dominee vandaag niet aanwezig kan zijn, wordt er een preek voorgelezen door een ouderling van de gemeente. Mariëlle vertelt dat je als voorganger uitverkorene moet zijn en dus niet kunt studeren voor dit vak. Als de dominee dus is verhindert, wordt er een preek voorgelezen. Na één uur en tien minuten is de ouderling uitgesproken.

Eindelijk

Het is een hele zit en ik kan maar moeilijk mijn concentratie erbij houden. Er is geen kinderdienst, dus ook de kleinsten blijven allemaal in de dienst. Toch bewegen ze bijna niet en ziet het eruit alsof ze naar een spannende film zitten te kijken.

Mariëlle vertelt dat de kerk blijft groeien: “Het is niet zozeer dat er steeds meer mensen van buitenaf zich aansluiten. De kerk groeit vooral van binnenuit. Kinderen worden ouder en krijgen ook weer kinderen. Vaak blijven ze in deze regio wonen en dus ook aangesloten bij deze gemeente. Als ik een vriend ontmoet, hoop ik dat hij ook mee gaat naar deze kerk.”

“Het is belangrijk dat je er netjes bij loopt en niet in slonzige kleren aan komt zetten. Dat is oneerbieding.’’

Ik ben blij als de dienst is afgelopen. Het was indrukwekkend om eens mee te maken en wat me misschien nog wel het meest bij zal blijven zijn de ontelbare verschillende soorten pakken, rokken, bloesjes en hoeden van allerlei dure merken. Het leek stiekem wel een beetje op een modeshow.

Mariëlle vindt die kledingstijl juist wel iets hebben. Volgens haar is de kerk een heilige plaats. “Het is belangrijk dat je er netjes bij loopt en niet in slonzige kleren aan komt zetten. Dat is oneerbieding.’’

Broek niet in rekken bij kledingwinkel College Style

In Nederland hebben mensen met een reformatorische achtergrond hun eigen kledingvoorschriften. De belangrijkste hiervan is de lange rok voor de vrouw. De laatste jaren is er echter steeds meer sprake van secularisatie, waardoor het aantal gelovigen flink is gedaald. De Gelderse Vallei ligt in de Biblebelt, een gebied van het westen van Overijssel naar Zeeland waar nog steeds veel reformatorische christenen wonen. Vanuit geloofsovertuiging dragen de meeste reformatorische vrouwen een rok. Daarom is er vraag naar winkels die wat meer conservatieve kleding verkopen. De vraag is alleen of er niet langzamerhand een broek aan de collectie moet worden toegevoegd om een grotere groep van de bevolking te bereiken.

"Er komen steeds meer mensen met broeken of mensen die niets met de kerk te maken hebben binnen."

Een typische winkel voor de reformatorische vrouw is College Style, die onder andere in Barneveld een winkel heeft. Toch noemen ze zichzelf absoluut geen reformatorische kledingwinkel, maar een winkel ‘’voor de moderne vrouw’’.


Bedrijfleidster Ria Baarda werkt al twaalf jaar bij College Style in Barneveld. Ondanks dat zij geen broeken in rekken van de winkel heeft hangen heeft zij geen last van de secularisatie. ‘’De zaak is van origine begonnen omdat er een gebrek was aan fatsoenlijke kleding voor de reformatorische doelgroep. Nu zien wij dat onze klanten lang niet allemaal meer uit die doelgroep komen. Er komen steeds meer mensen met broeken of mensen die niets met de kerk te maken hebben binnen’’, vertelt ze. ‘’Wel hanteren de stylistes, onze kleding wordt zelf ontworpen, nog altijd een minimale roklengte van 50 centimeter.’’ De directie heeft besloten dat College Style geen broeken gaat opnemen in het assortiment. ‘’Ik vind het prima. Maar dat betekent niet dat alle personeelsleden het daar mee eens zijn. Maar als je hier komt werken accepteer je deze voorwaarden.’’


Foto: College Style in Barneveld.

Statistieken van de CBS laten zien dat het aantal reformatorische mensen in Nederland van negen naar drie procent is gegaan. Vooral sinds de jaren zestig is Nederland in snel tempo ontkerkelijkt. De jongste cijfers geven aan dat ongeveer 30% van de Nederlanders zich nog als kerklid beschouwt. Ongeveer de helft van deze kerkleden gaat nog regelmatig naar de kerk. Dit blijkt uit de resultaten van nieuw onderzoek aan de Radboud Universiteit

Toch zien de reformatorische kledingwinkels in de Gelderse Vallei hier weinig van terug in de verkoop. Zij menen dat dit komt omdat zij hun degelijke bovenkleding ook verkopen aan mensen die in principe niets te maken hebben met de reformatorische kerk. College Style in Barneveld is een voorbeeld van, want met zo'n 150 bezoekers per dag is dit nog steeds een goedlopend bedrijf. "Wij vragen onze bezoekers natuurlijk niet of ze gelovig zijn, maar ik schat dat veertig procent niet gelovig is. Zij kunnen hier ook prima terecht voor nette bovenkleding." Baarda legt uit dat er in het assortiment van College Style met vier verschillende labels wordt gewerkt, zodat zij voor ieder wat wils kunnen verkopen. Van de jonge moderne vrouw, tot de oudere klassieke dame.


Foto: Voorlopig hangen er geen broeken in deze rekken.

Bij College Style vinden ze het dus niet noodzakelijk om een broek te introduceren, omdat er ook nog altijd andere kleding dan de rok kan worden verkocht. Voorlopig komt daar ook geen verandering in, ondanks de secularisatie.

Secularisatie in Nederland

In Nederland wordt er gesproken van secularisatie in onze samenleving. Volgens het CBS was het kerkelijke landschap in ons land rond 1900 nog overzichtelijk. Ruim negen op de tien Nederlanders gingen naar de Nederlandse hervormde, katholieke of gereformeerde kerk. Zes procent ging naar een andere kerk en maar twee procent voelde zich niet met de kerk verbonden. Ruim honderd jaar later ziet dat overzicht er totaal anders uit. In 2008 rekenden nog geen zes op de tien Nederlanders zicht tot een kerkgenootschap. De helft van hen was katholiek, negen procent was hervormd, vier procent gereformeerd en zes procent behoorde tot de protestantse kerk in Nederland.

Met het dalende aantal gelovigen, dalen ook de kerkbezoeken. Het aantal leden blijft de laatste jaren wel redelijk stabiel. Vooral de jongeren laten over het algemeen de kerkbezoeken uit hun dagbesteding. Het aantal regelmatige kerkbezoekers is in 2003 gezakt naar 20 procent. In de leeftijdsgroep van 18 tot 45 jaar is een op de zeven kerkleden een regelmatige kerkbezoeker, van de 65-plussers is een op de drie kerkleden dit nog. Een kleine minderheid van de 18-plussers (11 procent) gaat wekelijks naar de kerk of de moskee. Zeven op de tien personen wonen zelden of nooit een religieuze dienst bij.

Maar hoe is die secularisatie ontstaan? Daar spelen een aantal factoren een rol in. Een daarvan is de modernisering van de samenleving. Die bracht een grotere verscheidenheid aan organisaties op het gebied van zingeving en levensbeschouwing. Die nieuwe organisaties namen de rol van kerk en godsdienst in de maatschappij over. Het verlies van deze functie is de oorzaak van de toenemende ontkerkelijking. Maar er is ook een sociale oorzaak. Het feit dat er meer welvaart is, een grotere mobiliteit, een hoger opleidingsniveau en de komst van de televisie en sociale media hebben er voor gezorgd dat de kerk haar greep op haar leden steeds meer begon te verliezen.

Van Silfhout verkoopt voegt wel broeken toe aan assortiment

De secularisatie blijkt niet alleen duidelijk uit onderzoeken, maar ook binnen de reformatorische cultuur. Want wat als een kledingwinkel die gespecialiseerd is in kleding voor deze doelgroep ook broeken in hun assortiment opneemt?

Kledingwinkel Van Silfhout Mode in Lunteren verkoopt nette en klassieke kleding voor de vrouw. Na meer dan 120 jaar geen broeken te hebben verkocht, heeft de winkel sinds een aantal jaren ook broeken in hun assortiment. Familie Van Silfhout heeft hiermee een decennialange traditie verbroken. “De persoonlijke visie van mijn ouders is zo'n twintig jaar geleden veranderd,” vertelt verkoopmedewerkster Gerda van Silfout. Gerda is een dochter van de huidige eigenaren. “Doordat mijn ouders zelf zijn veranderd heeft dit de afgelopen jaren ook een uitwerking gehad op de visie van de winkel.”


Foto: Van Silfhout Mode verkoopt nu ook broeken.

Gerda's ouders runnen deze winkel nu al veertig jaar. "Ze waren heel degelijk, maar zijn door de jaren heen wat losser geworden en hebben daarom de overweging gemaakt om ook broeken voor dames in het assortiment op te nemen. Ze kregen het idee dat ze aan het vooroordelen waren, door te zeggen dat vrouwen alleen een rok mogen dragen.’’

De reacties op deze uitbreiding van de collectie waren wisselend. Sommige vaste klanten, bijvoorbeeld uit Zeeland, waren het niet eens met de beslissing. Medewerkster Marrigje van der Sluys vertelt dat ze klanten heeft gehad die vertelden dat ze het een schande vonden dat Van Silfhout Mode nu ook broeken verkoopt. "Die klanten zijn ook nooit meer teruggekomen."

Toch heeft Van Silfhout Mode geen spijt van hun keus. ‘’Doordat we als kledingwinkel onze eerdere visie los durfde te laten trekken we nu een breder publiek. Uiteindelijk hebben we er meer klanten aan overgehouden. We krijgen nu zelfs klanten die niet naar de kerk gaan. Dat is wel anders geweest”, vertelt Marrigje.

"Doordat we als kledingwinkel onze eerdere visie los durfde te laten trekken we nu een breder publiek."

"Het is goed dat de winkel veranderingen doormaakt. Het is belangrijk dat deze winkel met de tijd mee gaat en ook rekening houdt met de visie van mensen. We merken dat veel van onze klanten hier behoefte aan kregen, omdat ook zij persoonlijk veranderen’’, vertelt Gerda. Marrigje geeft aan dat ze verder een degelijke kledingwinkel blijven en ook nette kleding blijven verkopen. “De stijl van onze winkel verandert verder niet. De kleur rood zal nog steeds langer blijven hangen dan kleding met de tinten blauw. Daarnaast dragen alle medewerkers hier een rok. Dat zullen we ook blijven doen.’’ 

Modeblogger prijst rok de hemel in

Chantal Lenting (19) kun je uittekenen in een rok of een jurk. Dagelijks staat ze voor haar overvolle kledingkast waar voornamelijk rokjes in liggen, een aantal dat maandelijks groeit. Dat ze niet snel met een broek de deur uit zal lopen heeft een reden: ‘’Als ik een broek draag voel ik me opgesloten. Dus als ik er één draag kan ik niet wachten tot ik hem eindelijk weer uit kan doen.’’

Chantal is modeblogger en weet zeker dat de rok een kledingstuk is dat nooit uit het modebeeld zal verdwijnen. En daarmee ook niet uit het straatbeeld van bijvoorbeeld de Gelderse Vallei. “De rok is sowieso trendgevoelig omdat er veel meer mee te doen is dan met een broek. De grens van de rok is nog niet gevonden, het is kledingitem wat voor veel vrouwen nog onbekend terrein is en er zijn nog eindeloze creaties van te maken. Met een broek zit je vast een bepaalde grens. Een normale spijkerbroek is voor de gemiddelde Nederlander een standaard item in hun kledingkast, en dit komt voornamelijk door gemakzucht. Het is op zich makkelijk te combineren, maar veel variatie is er niet. Veel kledingkasten zijn namelijk gevuld met zeker tien verschillende spijkerbroeken, allemaal in verschillende tinten blauw. Het is een kledingitem dat vertrouwd aanvoelt en het is een veilige keuze: er is geen manier om deze fout te combineren.’’

Als modeblogger heeft Chantal zelf bewust gekozen voor het dragen van rokken. ‘’Ik heb me altijd al minder prettig gevoeld in een broek, maar als jong, fors meisje kon ik geen rokjes dragen. Dat was gewoon niet mooi. Vanaf het moment dat ik eindelijk rokken kon dragen is mijn kledingkast daarmee gevuld. Mijn favoriete outfit begint met de skaterrok, omdat de rok is die ik het meeste draag. Dit model past het beste mijn figuur, een bodycon rok vind ik bijvoorbeeld om die reden minder mooi staan. Daaronder draag ik een panty en mijn favoriete biker laarsjes. Op de skaterrok draag ik het liefst een blouse met een Peter Pan-kraagje en mijn nep leren jasje. Het liefst allemaal in het zwart.’’

Chantal
Foto: Modeblogger Chantal Lenting draagt het liefst een rok.
 

"Als ik denk aan de combinatie kerk en rok vind ik dat eerlijk gezegd verwarrend."

Als Chantal de combinatie kerk en rok hoort en leest over de kleding van Marielle legt ze uit waarmee zij rokken associeert: ‘’Ik associeer rokken met vrouwelijkheid en vrijheid. Voor mij was het bijvoorbeeld een bewuste keuze om rokken te dragen. Als ik denk aan de combinatie kerk en rok vind ik dat eerlijk gezegd verwarrend.’’ Ze kijkt naar haar eigen rok en vervolgt: ‘’Ik ben zelf niet gelovig, maar als ik denk aan de kerk vind ik een rok daar niet bij passen. Ik had verwacht dat het dragen van een rok eerder als een zonde werd gezien, vanwege het feit dat de meeste rokken die je tegenwoordig in het straatbeeld ziet vrij kort zijn.’’

Niet alle gelovigen dragen een rok

Nog geen twee en een halve kilometer bij gereformeerde kerk de Hoeksteen vandaan is het gebouw van gemeente de DoorBrekers gevestigd. Elke zondag wordt de sportzaal in partycentrum de Veluwehal onherkenbaar omgebouwd tot een soort concertzaal met een groot podium. Het grauwe gebouw met beige stenen wordt snel vergeten bij het binnenstappen van de kerk. Daar is het warm en gezellig. Een team van mensen, gekleed in rode shirts met de tekst ‘kan ik je helpen?’, begroet iedereen die binnenkomt met een hand en een glimlach.


Foto: Een dienst van de DoorBrekers.

De DoorBrekers bestaat nu bijna tien jaar en is in die tijd enorm gegroeid. In tegenstelling tot sommige traditionele kerken, die al meerdere jaren te maken hebben met ontkerkelijking, groeit deze kerk snel. En dat blijft zo doorgaan. De eerste bijeenkomsten in 2005 vonden plaats in een schoolgebouw met veertig volwassenen en evenveel kinderen. Nu komen er elke zondag zo’n 2.000 bezoekers naar de sportzaal in Barneveld en zijn ze - samen met nog een aantal organisaties - bezig met de realisatie van een nieuwe plek in de Midden Nederland Hallen.

Diezelfde zondag om half elf

Eenmaal in de zaal is het donker. Felle, gekleurde lampen schijnen op het podium. Langzaam stromen de laatste mensen binnen. De een in zondagskostuum, de ander in doordeweekse kleding. Sommigen wrijven de slaap nog uit hun ogen. Een filmpje begint. ‘In een wereld, die altijd in beweging is. Bouwen aan een levende en bruisende kerk. Verschil maken in de samenleving, met een God die nooit verandert.’ Eigentijds noemen ze zichzelf. En je bent welkom zoals je bent. Er wordt hard gejuicht en geklapt tijdens het aftellen als startsein van de dienst. De stemming in de zaal voelt euforisch als de band ‘Don’t you worry child' van Swedish House Mafia inzet. Er wordt gedanst en hard meegezongen. Hier wordt er niet gezongen op hele noten, maar wordt er gedanst tijdens de aanbidding of staan mensen met hun handen in de lucht om God te prijzen.


Foto: Een dienst van de DoorBrekers. 

Nog een groot verschil met de Hoeksteen is de manier waarop de mensen zich kleden. Waar de rok en het bijbehorende hoedje een stempel op de kerkgangers van de gereformeerde kerk drukken, maakt het hier niet uit wat de bezoekers aanhebben. Sommige meiden en vrouwen dragen wel een rokje of jurkje, maar vooral omdat dat past bij de trend van het moment. Vaak een stuk korter dan in de traditionele kerk en veelal met een printje en een legging - een kledingstuk dat streng verboden is in de gereformeerde kerk, omdat het teveel op een broek zou lijken - eronder. Vrolijke kleuren overheersen het modebeeld in deze kerk. Ook hier zie je de rok, maar niet vanuit geloofsovertuiging.

Hoewel in veel strengere kerken vooral jongeren de kerk verlaten, is dit juist de groep die hier zo graag komt. De leer is losser, en het gezag en machtsverschil zijn minder groot. Minder charismatisch dan de bekende Mattheus van der Steen-kerk, losser dan het traditionele beeld waarmee veel mensen de kerk zien als ze aan Barneveld denken. Van secularisatie lijkt hier geen sprake te zijn. Het zijn uitersten, deze twee kerken in Barneveld. De een met kledingvoorschriften, de ander vrijer en meer op emotie gericht. Het christelijke geloof en de rok worden steeds meer los van elkaar gezien.

Veranderingen

De samenleving verandert razendsnel. Zo ook de kerk. Honderd jaar geleden ging bijna iedereen nog naar de kerk, vandaag de dag gaat de voorkeur uit naar een uitgebreide brunch op zondagmorgen. Daarmee lijkt de secularisatie er langzaam maar zeker ingeslopen te zijn. Maar de traditionele - lange en vaak donkere - rok blijven we zien in het straatbeeld van de Gelderse Vallei. Tegenwoordig vergezeld met allerlei modieuze rokken, gedragen door zowel jonge meiden als oudere vrouwen. Voorzichtig wordt ook binnen de kenmerkende conservatieve groep gelovigen in de Vallei verandering toegelaten. Het geloof en de rok zijn niet meer onlosmakelijk verbonden, maar blijven wel twee dingen die voorlopig nog lang niet uitsterven.